Co to jest pustynia lodowa? Flora i fauna w ekstremalnym klimacie polarnym

Pustynia lodowa to obszar pokryty śniegiem i lodem, na którym występują bardzo niskie opady oraz wyjątkowo trudne warunki do rozwoju życia. W przeciwieństwie do pustyń gorących pustynie lodowe nie kojarzą się z wysokimi temperaturami i piaszczystym krajobrazem. Łączy je jednak jedna cecha, czyli skrajnie niewielka ilość opadów, która sprawia, że oba środowiska zaliczane są do grupy pustyń.

Pustynie lodowe zajmują rozległe obszary regionów polarnych i należą do najbardziej niegościnnych miejsc na Ziemi. Znaczna część ich powierzchni pozostaje przez cały rok pokryta lodem, a warunki środowiskowe utrudniają funkcjonowanie roślinom i zwierzętom. Podsumowując, do najważniejszych cech pustyń lodowych należą:

• bardzo mała ilość opadów atmosferycznych;
  
• długotrwałe utrzymywanie się śniegu i lodu;
  
• ograniczone warunki do rozwoju organizmów;
  
• niewielka różnorodność biologiczna w porównaniu z innymi ekosystemami;
  
• występowanie głównie na obszarach polarnych.

Pustynie lodowe występują przede wszystkim w regionach polarnych położonych na obu półkulach Ziemi. Największym obszarem tego typu jest Antarktyda, czyli kontynent otaczający biegun południowy, jednak podobne środowiska można znaleźć również na północy naszej planety, czyli w obszarze Arktyki. Szczególnie rozległe pustynie lodowe znajdują się na obszarze Antarktyki, obejmującej Antarktydę oraz otaczające ją wody i wyspy. 

Mimo ogromnych pokładów śniegu i grubej warstwy lodu obszary te otrzymują bardzo niewielkie ilości opadów, dlatego zaliczany jest do pustyń lodowych. Przykłady tych obszarów to:

• Antarktyda – największa pustynia lodowa na świecie;
  
• Grenlandia – największa wyspa świata, której wnętrze pokrywa potężny lądolód;
  
• wyspy położone na Oceanie Arktycznym (archipelag Svalbard);
  
• północne obszary Kanady.

Pustynie lodowe należą do najbardziej ekstremalnych środowisk na Ziemi ze względu na bardzo niskie temperatury, silne wiatry i niewielką ilość opadów. Choć ich powierzchnię pokrywają ogromne ilości śniegu i lodu, a roczna suma opadów jest tam wyjątkowo niska. To właśnie połączenie tych cech wpływa na trudność warunków. 

Za wyjątkowo surowe warunki odpowiada przede wszystkim położenie pustyń lodowych w pobliżu biegunów. Do tych regionów dociera niewiele energii słonecznej, a promienie słoneczne padają pod małym kątem, przez co powierzchnia nagrzewa się znacznie słabiej niż w innych częściach świata. W niektórych miejscach lądolód osiąga nawet 4 km grubości, a temperatury należą do najniższych notowanych na naszej planecie.

Dodatkowo na obszarach polarnych występują charakterystyczne zjawiska, takie jak dzień polarny i noc polarna. Podczas dnia polarnego słońce nie zachodzi przez wiele tygodni, natomiast w trakcie nocy polarnej przez długi czas nie pojawia się nad horyzontem. W efekcie temperatura powietrza może osiągać wyjątkowo niskie wartości utrzymujące się przez wiele miesięcy. 

Roślinność pustyń lodowych jest bardzo uboga, ponieważ ekstremalne warunki utrudniają wzrost i rozwój większości gatunków. Niskie temperatury, silny wiatr, ciemności i krótki okres wegetacyjny sprawiają, że tylko nieliczne organizmy są w stanie przetrwać w takim środowisku. W wielu miejscach rozległe połacie pustyń lodowych pozostają niemal całkowicie pozbawione roślin. Nieco bardziej sprzyjające warunki można spotkać na terenach wolnych od lodu, szczególnie w okresie letnim.

Do organizmów najczęściej występujących na pustyniach lodowych należą:

• mchy;
  
• porosty;
  
• glony;
  
• niewielkie rośliny naczyniowe występujące lokalnie w regionach polarnych.
  

Pustynie lodowe są domem dla wielu gatunków zwierząt doskonale przystosowanych do życia w niskich temperaturach, takich jak foki i morsy. Fauna pustyń lodowych jest związana z lądem i środowiskiem morskim. Szczególnie bogate pod tym względem są tereny obszarów arktycznych, gdzie można spotkać między innymi:

• niedźwiedzie polarne;
  
• lisy polarne;
  
• morsy;
  
• różne gatunki fok.
  

Wyprawa na pustynię lodową wymaga odpowiedniego wyposażenia i starannego przygotowania logistycznego. Choć współczesne technologie ułatwiają podróżowanie po regionach polarnych, nadal są to jedne z najbardziej skrajnie nieprzyjaznych środowisk na Ziemi. Niezbędne jest też zaplanowanie podróży z uwzględnieniem sytuacji prawnej niektórych obszarów. 

Przygotowania do wyprawy powinny obejmować nie tylko kompletowanie ekwipunku, ale również zdobycie wiedzy o miejscu, które zamierzasz odwiedzić. Skala występujących tam zjawisk może być trudna do wyobrażenia. W najzimniejszych rejonach Antarktydy temperatury bywają tak niskie, że klasyczny termometr rtęciowy nie mógłby działać prawidłowo, ponieważ rtęć staje się ciałem stałym. To dobrze pokazuje, jak odmienne są warunki panujące w regionach polarnych od tych, które znamy z codziennego życia.

Przed wyjazdem na Antarktydę warto również pamiętać, że działalność człowieka na tym kontynencie regulują międzynarodowe przepisy tworzące Układ Antarktyczny. Trzeba uwzględnić prawną sytuację Antarktydy, regulowaną przez Traktat Antarktyczny z 1959 r. Teren nie jest podzielony między jakiekolwiek kraje, ma status neutralnego i nie można tam prowadzić działań wojennych, a jedynie badania naukowe. 

1. Antarktyda jest uznawana za największą pustynię na świecie, ponieważ mimo ogromnych ilości lodu i śniegu otrzymuje bardzo niewiele opadów atmosferycznych.
   
2. W najzimniejszych rejonach Antarktydy temperatura może spaść poniżej -80°C i są to jedne z najchłodniejszych miejsc na Ziemi.
   
3. Pokrywa Antarktydy w postaci śniegu i lodu miejscami osiąga kilka kilometrów grubości i magazynuje około 90% lodu znajdującego się na naszej planecie.
   
4. Antarktyda nie posiada stałych mieszkańców, a przebywają tam głównie naukowcy prowadzący badania w stacjach badawczych rozmieszczonych na kontynencie.
   
5. Najsilniejsze huragany występujące na Antarktydzie mogą osiągać prędkość przekraczającą 300 km/h.
   
6. Niektóre obszary Antarktydy pozostają niemal całkowicie wolne od opadów przez wiele lat.
   
7. Pod grubą warstwą antarktycznego lodu odkryto liczne jeziora subglacjalne, które przez tysiące lat pozostawały odizolowane od świata zewnętrznego.

Pustynie lodowe to jedne z najbardziej niezwykłych środowisk na Ziemi, wyróżniające się surowym klimatem, niewielką ilością opadów oraz wyjątkowymi formami życia. Choć człowiek może odwiedzać te obszary, wymaga to odpowiedniego przygotowania i poszanowania zasad ochrony przyrody. Dzięki temu pustynie lodowe pozostają fascynującym obiektem badań, a także symbolem siły natury i zdolności organizmów do przetrwania w najtrudniejszych warunkach.