Co to jest splitboard? Jak działa, jak wybrać i jak zacząć jeździć?

Splitboard to snowboard o specyficznej konstrukcji, który można rozdzielić na dwie części wzdłuż osi deski. W tej konfiguracji sprzęt zmienia się w dwie narty z fokami, które pozwalają podchodzić pod wzniesienia dzięki przyczepności na śniegu. Wiązania w trybie podejściowym stabilizują buty, ale pozwalają piętom swobodnie się unosić, co ułatwia chodzenie, podobnie jak w nartach skiturowych. Po osiągnięciu szczytu obie części łączy się z powrotem, tworząc snowboard gotowy do zjazdu.

Nazwa pochodzi od angielskiego „split”, czyli podział. Splitboarding zalicza się do narciarstwa i snowboardingu wysokogórskiego (backcountry), bo służy przede wszystkim do jazdy poza przygotowanymi trasami, tam gdzie nie dojeżdżają wyciągi.

Splitboard w trybie zjazdowym jeździ bardzo podobnie do zwykłego snowboardu, ale różni się konstrukcją i przeznaczeniem. Poniższa tabela zbiera najważniejsze różnice.

Splitboard daje wiele korzyści. To sposób na odkrywanie górskich szlaków zimą, bez ograniczeń typowych dla tradycyjnego narciarstwa czy snowboardu. Łączy przyjemność zjazdu z możliwością docierania w miejsca niedostępne dla wyciągów. Do najważniejszych zalet splitboardingu należą: 

• jeden sprzęt zamiast dwóch – nie trzeba zabierać osobnych nart czy rakiet do podchodzenia, bo splitboard sam zmienia się w narty, co zmniejsza ciężar i upraszcza pakowanie; 
• dostęp poza trasy – wolność i możliwość zjazdów w świeżym śniegu, z dala od przygotowanych stoków; 
• trening całego ciała – podchodzenie wzmacnia nogi, ramiona i mięśnie stabilizujące oraz poprawia wydolność; 
• rozwój umiejętności – nauka panowania nad deską w wymagającym, zmiennym terenie; 
• niezależność od wyciągów – brak kolejek i czekania na wyciąg, a więcej czasu na własne zjazdy.

Pełny zestaw splitboardowy składa się z kilku elementów, które warto dobrać do siebie.

• Specjalne wiązania splitboardowe – są lekkie i mają specjalną budowę. Montuje się je na tak zwanych puckach, czyli podkładkach przykręconych do deski. W trybie podejścia wiązania obracają się w stronę nosa deski i uwalniają piętę, a w trybie zjazdu blokują się na sztywno. 
• Foki – materiałowe paski z włókien nylonowych lub moherowych, przyklejane do spodu nart. Zapewniają przyczepność podczas podchodzenia i zapobiegają ślizganiu się w tył. Dobiera się je do długości i kształtu deski. 
• Buty – snowboardowe do jazdy freeride albo przystosowane do zakładania harszli. 
• Kijki teleskopowe – pomagają utrzymać równowagę i rytm podczas wędrówki. 
• Harszle (raki) – metalowe elementy mocowane do wiązań, które wbijają się w twardy, oblodzony śnieg i zapobiegają poślizgnięciu na stromych podejściach.

Splitboard działa w dwóch trybach, między którymi przełącza się na trasie. W trybie podejściowym deska jest rozdzielona na dwie narty. Na ich spód nakleja się foki, które pozwalają iść pod górę bez zsuwania się, a wiązania ustawia się tak, by pięta mogła się swobodnie unosić przy każdym kroku, jak w nartach skiturowych.

W trybie zjazdowym obie części łączy się z powrotem w jedną deskę, zdejmuje foki i przepina wiązania w poprzek, blokując piętę na sztywno. Od tego momentu splitboard jeździ jak zwykły snowboard. Przejście między trybami, czyli tak zwana transformacja, zajmuje z wprawą kilka minut i wykonuje się je za każdym razem po dotarciu na szczyt.

Rozłożenie splitboardu z trybu zjazdowego na podejściowy wykonuje się na początku wędrówki. Oto krok po kroku, jak to zrobić.

1. Wypnij buty z wiązań i odłóż deskę na płaski, stabilny fragment śniegu.
2. Rozdziel deskę na dwie części, zwalniając haki i zapięcia łączące obie połowy.
3. Zdejmij wiązania z pozycji zjazdowej i przełóż je w tryb podejściowy, mocując na przednim pivocie, tak aby pięta mogła się unosić.
4. Załóż foki na spód każdej narty, zaczynając od nosa i dociskając je równo na całej długości.
5. Ustaw harszle, jeśli teren jest oblodzony lub stromy, wpinając je pod wiązania.
6. Wepnij buty w wiązania i rozłóż kijki teleskopowe.

Jazda na splitboardzie łączy dwie umiejętności: podchodzenie pod górę i zjazd. Każda wymaga nieco innej techniki.

• Podejście pod górę – stawiaj stopy równolegle i wykonuj równomierne kroki, nie podnosząc nart nad śnieg, tylko sunąc nimi po powierzchni, co oszczędza energię. Na stromych fragmentach poruszaj się zakosami, po skosie. Aby zmienić kierunek, obróć jedną nartę o 180 stopni, ustaw ją w nowym kierunku, a potem dostaw drugą. Kijki pomagają utrzymać równowagę i rytm.
  
• Zjazd – po transformacji jedziesz jak na zwykłym snowboardzie. Utrzymuj lekko ugięte kolana, biodra nad deską i rozluźnione ręce, patrząc przed siebie, a nie pod nogi. Skręcaj płynnie, przenosząc ciężar na palce przy krawędzi przedniej lub na pięty przy tylnej, i dostosowuj równowagę do zmiennego terenu. W głębokim śniegu przenieś ciężar lekko na tylną nogę, żeby unieść dziób deski i nie zakopać się w puchu.

Splitboarding to jazda poza zabezpieczonymi trasami, dlatego bezpieczeństwo jest tu równie ważne jak sama technika. Zanim wybierzesz się na górskie wędrówki poza stokiem, warto się do nich rzetelnie przygotować.

• Kurs lawinowy i pierwsza pomoc – zapisz się na kurs lawinowy i naucz się pierwszej pomocy, bo w terenie liczy się każda minuta. 
• Sprzęt ratunkowy (ABC lawinowe) – zabierz detektor lawinowy, sondę i łopatę lawinową oraz naucz się nimi posługiwać, bo bez tego nie wyruszysz w trudne warunki zimowe. 
• Komunikat lawinowy i pogoda – zawsze sprawdź pogodę oraz sytuację lawinową przed wyjściem, bo zagrożenie zmienia się z dnia na dzień. 
• Plan trasy – zaplanuj trasę wejścia i zjazdu, a na początek wybieraj niższe, niezbyt strome odcinki, żeby rozłożyć siły. 
• Towarzystwo – nie wyruszaj w teren samotnie, najlepiej w grupie lub z przewodnikiem górskim, który zna lokalne warunki.

W Polsce warto wybrać się w Tatry, które oferują sporo różnorodnych tras, po polskiej i słowackiej stronie. W Zakopanem znajdziesz wypożyczalnię sprzętu, a także szkolenia i wyprawy splitboardowe. Spokojniejszych, mniej zatłoczonych tras poszukaj w Sudetach, na przykład w rejonie Śnieżki, a łagodniejszych podejść dla początkujących w Beskidach.

Poza Polską wiele możliwości poruszania się splitboardem oferują Alpy, zwłaszcza Chamonix we Francji i Dolomity we Włoszech. W Ameryce Północnej wrażenie robi Whistler Blackcomb w Kanadzie z ponad 200 trasami, a spokojniejszych terenów poszukać można w Górach Skandynawskich w Norwegii i Szwecji.