XGoT – co to? Czym różni się od xG w analizie meczu piłki nożnej

Expected goals on target (xGoT) to zaawansowany model statystyczny stosowany w analizie futbolu, który mierzy prawdopodobieństwo zamienienia strzału w bramkę, aczkolwiek dopiero po tym, jak uderzenie zostało wykonane. Wynik zawsze mieści się w przedziale od 0 do 1, gdzie 0 oznacza brak jakichkolwiek szans na gola, a 1 – pewne trafienie.

Co istotne, xGoT jest liczony wyłącznie dla strzałów celnych. Logika jest prosta: jeśli piłka nie zmierza w światło bramki, prawdopodobieństwo zdobycia goli wynosi dokładnie zero, a model nie ma czego analizować.

Celem powstania statystyki było uzupełnienie luki, której nie wypełniał klasyczny model xG. Ten ocenia jakość sytuacji wyłącznie przed samym strzałem, ignorując całkowicie to, co dzieje się po kopnięciu piłki. XGoT bywa też określany jako PSxG (post-shot expected goals).

Dziś xGoT jest standardem w działach klubów Premier League i czołowych rozgrywek europejskich. Używają go analitycy, by ocenić jakość gry drużyny nie przez pryzmat samego wyniku, lecz przez to, co realnie działo się na boisku. Korzystają z niego również serwisy zakładów sportowych jako jeden z ważnych wskaźników oceny jakości szans w danym spotkaniu.

Oczekiwane gole (xG) to wskaźnik określający, jak bardzo prawdopodobne jest, że dany strzał zakończy się zdobyciem bramki. Różnicą jest to, że określa on prawdopodobieństwo, zanim jeszcze zawodnik w ogóle uderzy w piłkę. To model przed strzałem, który analizuje wyłącznie czynniki istniejące w momencie podejmowania decyzji o oddaniu uderzenia.

Wynik xG – podobnie jak xGoT – zawsze mieści się w przedziale od 0 do 1. Jeśli xG wynosi 0,1, to oznacza to, że przeciętny gracz zdobędzie bramkę z takiej pozycji raz na dziesięć prób, a dziewięć okazji będzie po prostu straconych. Im bliżej jedynki, tym sytuacja jest bardziej pewna.

Modelu xG nie interesuje nazwisko zawodnika ani jego forma – skupia się wyłącznie na obiektywnych zmiennych opisujących daną sytuację na strzał. Do najważniejszych należą:

• odległość od bramki,
  
• kąt uderzenia względem bramki,
  
• część ciała, którą oddano strzał,
  
• sposób, w jaki piłka trafiła do zawodnika,
  
• liczba zawodników między strzelcem a ustawionym na swojej pozycji bramkarzem.
  

Fundamentalna różnica jest prosta: xG to model przed strzałem, xGoT to model po strzale. Ale konsekwencje tej różnicy są daleko idące.

XG pozwala nakreślić, jak dobra była ta sytuacja strzelecka, zanim padł strzał, tymczasem xGoT wskazuje co zawodnik zrobił z tą sytuacją i jak trudno było tę piłkę obronić bramkarzowi. To dwa zupełnie różne zagadnienia i odpowiedź na każde z nich przydaje się w innych momentach analizy.

Przyjrzyjmy się konkretnym zastosowaniom obu metryk:

• xG stosujemy, gdy chcesz ocenić, czy drużyna gra tak, by w ogóle kreować wartościowe sytuacje, najlepiej w szesnastce rywala, niezależnie od skuteczności wykonania;
  
• xGoT stosujemy, gdy chcemy ocenić jakość gry konkretnego napastnika i czy jego uderzenia dają szansę na trafienie, nie tylko to, że w ogóle próbuje;
  
• xGoT jest niezastąpiony przy ocenie bramkarzy, bo uwzględnia realną trudność każdego uderzenia, które trafiło w światło bramki.

Wyobraźmy sobie strzał z dystansu oddany z 27 metrów. XG dla takiej akcji może wynosić zaledwie 0,03 – to słaba jakość sytuacji. Ale jeśli piłka leci w okienko z dużą prędkością, xGoT tego uderzenia może skoczyć nawet do 0,58. Tak właśnie odzwierciedlać powinien model wykonanie strzału, a nie tylko pozycję przed uderzeniem.

Właśnie dlatego analitycy w lidze nie korzystają z jednej metryki – śledzą obie równolegle. XG mówi im o jakości kreacji szans, xGoT o ich realizacji. Razem tworzą pełny obraz ofensywny drużyny i pozwalają precyzyjnie mierzyć to, czego sama liczba strzelonych bramek nigdy nie pokaże.

XGoT nie jest prostą formułą – to zaawansowany model statystyczny zbudowany na setkach tysięcy historycznych celnych strzałów. Jego autorzy wykorzystują w konstrukcji tak zwaną regresję logistyczną, czyli metodę matematyczną pozwalającą oszacować prawdopodobieństwo zdarzenia binarnego, a więc zero-jedynkowego (gol albo jego brak), na podstawie zestawu zmiennych wejściowych.

Obliczanie xGoT opiera się na kilku czynnikach:

• oryginalne xG strzału – to główny punkt wyjścia i podstawa ocena jakości sytuacji przed uderzeniem,
  
• dokładna pozycja piłki w bramce – czyli współrzędne w poziomie i pionie w momencie przekroczenia linii bramkowej,
  
• kąt uderzenia w kierunku jej światła. 
  

XGoT w praktyce analitycznej to nie tylko sucha liczba przy nazwisku zawodnika – to narzędzie do budowania pełniejszego obrazu tego, co naprawdę wydarzyło się na boisku. Istotne jest umiejętne porównanie xGoT z innymi dostępnymi metrykami i wyciąganie wniosków w odpowiednim kontekście.

Zacznijmy od napastnika. Jeśli gracz przez cały sezon 16 razy wpisał się na listę strzelców, a jego xG wynosiło 10,9, to wówczas wiemy, że ma lepsze wyniki względem jakości sytuacji. Ale dopiero xGoT powie nam, czy to zasługa precyzyjnego uderzenia, czy może szczęścia. Jeśli jego xGoT wynosi 14,5, możemy przypisać mu konkretną wartość: strzał w dobre miejsca między słupkami dodał mu 3,5 gola ponad oczekiwania. To właśnie Shooting Goals Added (SGA) – różnica między xGoT a xG, która obrazuje jakość wykonania strzału od jakości sytuacji.

Analityka futbolu dostarcza wiedzy, jednak żeby przekuć ją w umiejętności na boisku, potrzebujesz też odpowiedniego sprzętu. Niezależnie od tego, czy jesteś fanem śledzącym statystyki swojej ulubionej drużyny, amatorem grającym w lidze okręgowej, czy rodzicem szukającym wyposażenia dla dziecka, Decathlon oferuje szeroki wybór produktów dopasowanych do każdego poziomu zaawansowania.

U nas będziesz mógł znaleźć nie tylko piłki, piłkarskie obuwie i stroje, ale także bramki i pachołki, niezbędne przy organizowaniu własnych ćwiczeń taktycznych i ustawianiu schematów treningowych.

Podsumowując, xGoT to metryka, która wypełnia lukę pozostawioną przez klasyczne oczekiwane gole – przenosi analizę z momentu przed strzałem na to, co faktycznie wydarzyło się po uderzeniu. Pozwala ocenić jakość gry zarówno napastników, jak i bramkarzy w sposób niezależny od szczęścia czy siły defensywy. W połączeniu z xG tworzy kompletny obraz ofensywny drużyny. A jeśli chcesz samemu popracować nad jakością uderzeń, to najlepszy sprzęt w przystępnych cenach znajdziesz w Decathlonie.