Jak ryby widzą kolory i wodę? Tajemnice budowy rybiego oka

Rybie oczy to prawdziwy majstersztyk ewolucji i wiedza o nich może przydać się podczas wędkowania. Natura przystosowała je w taki sposób, aby doskonale radziły sobie w środowisku podwodnym. Przede wszystkim umiejscowione są one po obu bokach głowy. Pozwala to rybom patrzeć jednocześnie w dwóch kierunkach i zapewnia szersze pole widzenia niż u ssaków. To bardzo przydaje się to w pełnej drapieżników wodzie. Minus jest jednak taki, że ryby rzadko patrzą obuocznie, więc ciężko im się skupić na jednym punkcie.

Najważniejszym elementem oka u ryb jest siatkówka. Znajdują się w niej pręciki i czopki, czyli receptory odpowiedzialne za rejestrację światła i kolorów. Różnica względem ludzkiego oka jest taka, że ryby posiadają więcej rodzajów czopków. Oznacza to, że wiele ryb widzi większy zakres barw od człowieka. My widzimy jedynie czerwony, zielony i niebieski, natomiast ryba widzi w pięciu zakresach barw. Można więc śmiało powiedzieć, że pod tym kątem rybi wzrok wyprzedza naszą percepcję.

Intrygująca jest też sama soczewka. U ludzi jest ona spłaszczona i zmienia kształt, aby poprawić ostrość. U ryb pozostaje kulista, a regulacja ostrości odbywa się w nieco inny sposób – soczewka  siatkówki. W ten sposóbprzesuwa się względem ewolucja dostosowała ryby do funkcjonowania pod wodą, ponieważ tam załamywanie się światła wygląda nieco inaczej niż na powierzchni. Dzięki temu ryba jest przystosowana do środowiska, w którym funkcjonuje.

Rybie oczy kryją w sobie pewien „supermocny filtr”. Zwiększona liczba czopków sprawia, że niektóre gatunki rejestrują konkretne barwy niedostępne dla człowieka – na przykład ultrafiolet. To wprowadza ryby w świat wrażeń wizualnych, których ludzie nie mogą doświadczyć. Ta zdolność pozwoliła im się zaadaptować w podwodnym środowisku, w którym zmuszone są uciekać przed drapieżnikami, szukać zdobyczy oraz rozpoznawać partnerów.

Trzeba jednak pamiętać, że w wodzie kolory znikają szybciej, niż mogłoby się wydawać. To czysta fizyka – fale świetlne różnej długości pochłaniają się na głębszych partiach wody. W praktyce oznacza to, że im głębszy akwen, tym ryby widzą świat bardziej niebiesko-zielony. Kolory czerwony, żółty i pomarańczowy oraz ich odcienie znikają stosunkowo szybko. Nawet gdy jest płytko. Do tego dochodzą takie czynniki jak zmętnienie czy falowanie, które dodatkowo modyfikują obraz. Prowadzi to do wniosku, że sposób widzenia kolorów przez ryby to nie tylko kwestia budowy oka, ale też środowiska, w którym się przemieszczają.

To wbrew pozorom bardzo ciekawe pytanie. Choć ryby są przystosowane do życia pod wodą, ich wzrok nie jest tak doskonały, jak mogłoby się wydawać. Najwyraźniej widzą one obiekty znajdujące się do metra od nich. Nieco dalej ostrość się już rozmywa. Dużo zależy jednak od samego środowiska – przejrzystości wody, nasłonecznienia, głębokości i rodzaju dna. Na ostrość widzenia wpływa także temperatura wody – im zimniejsza, tym bardziej wyraźne widzenie.

Stworzenia te posiadają jednak pewną ukrytą broń na sytuacje, kiedy zmysł wzroku u ryb zawodzi – jest nim czuła linia boczna. To wyjątkowy narząd czuciowy, który można nazwać „szóstym zmysłem”. Dzięki niemu ryba może wyczuć ruchy wody spowodowane przez przeszkody lub inne ryby, nawet kiedy ich nie widzi. Ten narząd nie tylko pozwala określić kierunek, ale też prędkość poruszania się obiektu i jego wielkość. Można więc powiedzieć, że ryby „widzą” wodę nie tylko oczami, ale całym ciałem.

Dla ryb tafla wody jest wyraźną granicą – czymś w rodzaju naturalnej bariery, którą odbierają wzrokiem zupełnie inaczej niż my. Dla człowieka powierzchnia jeziora to po prostu „krystalicznie przezroczysta szyba”. Dla ryby jest to jednak bardziej jak granica dwóch oddzielnych światów. Ryba wyjęta z wody będzie widzieć zupełnie inaczej niż człowiek, ponieważ jej oczy zostały stworzone do odbierania bodźców świetlnych w wodzie. Na powietrzu światło załamuje się inaczej. Co więc widzi ryba? Jej wzrok oraz razu staje się słaby, a obraz zamazany i nieostry. To tak jak człowiek, który próbuje oglądać podwodny świat bez gogli.

Natura przygotowała jednak dla nas wyjątki od tej reguły. Takim przykładem są ryby czworooki (Anableps), które posiadają niestandardową budowę oczu. Ich gałki oczne są podzielone specjalną przegrodą, co pozwala im obserwować jednocześnie świat podwodny, jak i to, co się dzieje nad nim. Umożliwia to wypatrywanie owadów nad taflą, a jednocześnie ostrożność na zagrożenia w wodzie. To niesamowity przykład na to, jak zróżnicowana potrafi być natura.

Do budowy rybiego oka oraz informacji o sposobie widzenia można podejść na dwa sposoby. Pierwszym z nich jest potraktowanie tego jako ciekawostki o anatomii, którą warto się pochwalić przy znajomych. Inaczej patrzy jednak na to wędkarz. Dla niej są to praktyczne informacje, które można wykorzystać podczas doboru koloru przynęty. Planujesz w najbliższym czasie wędkarski wypad na łowisko? Więc zwiększ swoją skuteczność, dzięki wiedzy o rybim wzroku!