Flyball, czyli psi sport dla drużyn. Jakie są zasady?

To sport kynologiczny oparty na szybkości, skoczności i współpracy psa z przewodnikiem. Nazwa pochodzi od angielskiego „flying ball”, czyli „latająca piłka”. Dyscyplina narodziła się w Stanach Zjednoczonych, w Kalifornii, na przełomie lat 60. i 70. XX wieku. Pierwszy turniej rozegrano tam w 1983 roku. Początkowo psy pokonywały rząd przeszkód, a na końcu trasy otrzymywały rzuconą przez człowieka piłkę tenisową. Z czasem Herbert Wagner opracował specjalny mechanizm, który automatycznie wyrzucał piłkę po naciśnięciu pedału przez psa. To rozwiązanie stało się podstawą współczesnego boxu flyballowego. Duży rozgłos dyscyplina zyskała po prezentacji urządzenia w amerykańskim programie telewizyjnym The Tonight Show.

We flyballu dwie drużyny rywalizują jednocześnie na sąsiadujących torach. Charakterystycznym elementem tej dyscypliny jest sztafetowy przebieg rywalizacji. Kiedy pierwszy zawodnik ukończy swój bieg, na trasę rusza następny. Zwycięża drużyna, która jako pierwsza ukończy cały wyścig bez błędów. Liczy się więc nie tylko szybkość poszczególnych psów, ale również płynność zmian i zgranie całego zespołu. Oprócz przewodników potrzebny jest między innymi ładowacz boxu. To on umieszcza piłkę w urządzeniu przed kolejnym podejściem psa. W drużynie mogą działać również trener, osoba zbierająca piłki oraz koordynator zmian.

Każdy pies musi wykonać zadanie w określonej kolejności:

1. Wystartować z linii startu.
   


2. Pokonać wszystkie cztery przeszkody.
   


3. Nacisnąć pedał boxu i uruchomić wyrzut piłki.
   


4. Złapać piłkę w pysk.
   


5. Wrócić z nią przez wszystkie hopki.
   


6. Przekroczyć linię startu i mety.
   

Przy zgłoszeniu każda ekipa podaje swój czas referencyjny. Organizator dzieli zespoły na dywizje o zbliżonej szybkości. Dzięki temu rywalizują ze sobą sztafety na podobnym poziomie.

W każdej dywizji poza najszybszą obowiązuje tak zwany czas graniczny (breakout). Zespół, który pobiegnie szybciej, przegrywa dany przejazd. Ta zasada chroni przed celowym zaniżaniem czasów w zgłoszeniu.

W systemie Round Robin każdy zespół spotyka się z każdym. Za wygraną dostaje 2 punkty, za remis 1, a za porażkę 0. W formule Speed Trial o miejscu w klasyfikacji decyduje najlepszy uzyskany czas. W obu formatach zespoły mają zwykle od 3 do 5 przejazdów.

W tym systemie ekipa odpada dopiero po 2 porażkach. Po pierwszej przegranej trafia do drabinki przegranych i dostaje drugą szansę. Mecze rozgrywa się najczęściej do 2 wygranych z 3 albo do 3 wygranych z 5.

Przygotowanie do flyballu powinno przebiegać stopniowo. Pierwszym etapem jest nauka posłuszeństwa. Pies powinien reagować na przywołanie, potrafić poczekać na sygnał i oddać przyniesiony przedmiot. Pomocny będzie trening obedience, czyli ćwiczenie posłuszeństwa psa. Dobra komunikacja z przewodnikiem przydaje się zarówno podczas treningu, jak i zawodów.

Kolejny krok to zabawy z piłką. Pies uczy się chwytania piłki, aportowania i przynoszenia jej do opiekuna. Na początku ćwiczenia odbywają się na krótkich dystansach. Stopniowo zwiększa się ich trudność.

Następnie przychodzi czas na oswojenie psa z boxem. Zwierzę poznaje sposób działania urządzenia i uczy się naciskać pedał, aby uruchomić wyrzut piłki. Ważna jest również technika nawrotu przy boxie, określana jako swimmer's turn. Na czym ona polega? Pies wykonuje zwrot przy urządzeniu i od razu kieruje się w stronę przeszkód. Prawidłowo wypracowany ruch pomaga zachować płynność biegu.

Dopiero po opanowaniu tych elementów można wprowadzać skoki. Początkowo pies pokonuje pojedynczą, niską hopkę. Później dochodzą kolejne przeszkody i pełna sekwencja. Młode psy powinny najpierw rozwijać posłuszeństwo, koordynację i motywację do zabawy. Intensywne skoki należy wprowadzać po zakończeniu wzrostu i odpowiedniej ocenie możliwości fizycznych zwierzęcia.

Ostatnim etapem jest trening drużynowy. Psy uczą się startować na sygnał, wracać do przewodnika i mijać kolejnych zawodników na linii startu. Właśnie wtedy indywidualne umiejętności zaczynają worzyć prawdziwą psią sztafetę.

Ważnym aspektem bezpieczeństwa jest odpowiednie przygotowanie. Przed treningiem pies powinien się rozgrzać. Po intensywnym wysiłku należy zapewnić psu stopniowe wyciszenie i odpoczynek. Znaczenie ma także podłoże. Powinno zapewniać dobrą przyczepność i ograniczać ryzyko poślizgnięcia podczas nawrotów.

Warto kontrolować obciążenie treningowe i obserwować reakcje psa. Ból, kulawizna, niechęć do skakania lub wyraźne zmęczenie powinny skłonić do przerwy w ćwiczeniach. Przygotowanie do startów dobrze prowadzić pod okiem doświadczonego trenera. Zalecane są badania weterynaryjne, szczególnie przed rozpoczęciem regularnych treningów.

Nie każdy czworonóg będzie odpowiednim kandydatem do intensywnej rywalizacji. Dobrze sprawdzają się rasy energiczne, które lubią bieganie, skakanie i zabawy z piłką. Przykładami są border collie, jack russell terriery i parson russell terriery. Pamiętaj, że motywacja do pracy to jedno, ale znaczenie mają również chęć aportowania i zdolność do współpracy z przewodnikiem. Nie można oczywiście pomijać takich aspektów, jak zdrowie, kondycja, temperament i brak przeciwwskazań do wysiłku.

W tej dyscyplinie nie liczy się wyłącznie indywidualna szybkość. Pies powinien również dobrze funkcjonować w grupie i zachowywać koncentrację w obecności innych zwierząt. Wspólne treningi pomagają mu przyzwyczaić się do hałasu, ruchu i emocji towarzyszących zawodom.

Flyball rozwija się również w Polsce. Informacje o zawodach, licencjach, klubach i zasadach publikuje Związek Sportu Flyball (ZSF). Organizacja udostępnia regulaminy, kalendarz wydarzeń oraz wyniki rywalizacji. Kluby działają w różnych częściach kraju. W Warszawie można znaleźć między innymi FMD, Unleashed Flyball Team i Warsaw Bullets. W Krakowie działają Dark Force Flyball Team oraz Synergy Flyball Team. Profesjonalne zespoły są również obecne w innych polskich miastach, takich jak Bytom, Poznań, Wrocław, Tczew czy Trójmiasto.

Aktualne dane kontaktowe zespołów znajdują się na stronie Flyball Polska. To dobry punkt wyjścia dla osób, które chcą rozpocząć treningi oraz sprawdzić, czy ten widowiskowy sport jest właśnie dla nich i ich czworonoga.

W wielu psich sportach najważniejszy jest indywidualny występ zwierzęcia. Flyball wymaga natomiast współpracy kilku psów i ich przewodników. Każdy zawodnik wykonuje własne zadanie, ale wynik zależy od całej drużyny. Pod tym względem dyscyplina różni się od agility, gdzie pies pokonuje tor z przeszkodami zgodnie z poleceniami przewodnika. Inną formą aktywności jest dog dancing. Czworonóg wykonuje w niej układ ruchów i sztuczek zsynchronizowany z opiekunem.

Pies nie musi startować w zawodach, aby trenować flyball. Wielu właścicieli czworonogów trenuje flyball rekreacyjnie, dla ruchu i wspólnej zabawy. Zwierzę się wybiega, ćwiczy koncentrację, a relacja z przewodnikiem się zacieśnia. To dobry sposób na aktywne popołudnie dla psa i człowieka.