Kyudo (kyūdō) – co warto wiedzieć o japońskiej sztuce strzelania z łuku?

Kyudo (w transkrypcji Hepburna zapisywana jako kyūdō) to japońskie łucznictwo ceremonialne. Sama nazwa przetłumaczona na polski oznacza dosłownie drogę łuku. Ta wywodząca się z tradycji samurajskich sztuka łączy walkę oraz rozwój moralny i duchowy.

Sam łuk był w Japonii obecny na długo przed powstaniem kyudo. Służył Japończykom do polowań i walki, ale też pełnił funkcję rytualną, a z czasem stał się atrybutem władzy. Wraz z uformowaniem się kasty samurajów zaczęły powstawać łucznicze szkoły walki, posługujące się wtedy nazwą kyūjutsu. Termin kyudo pojawił się później, w drugiej połowie XVII wieku, gdy większego znaczenia nabrała ceremonialna forma strzelania. Broń palna dawno wyparła łuk z pola bitwy, więc łucznictwo przetrwało głównie jako droga rozwoju, a nie sposób walki. Współczesną formę uporządkowała powołana w 1953 roku ogólnojapońska federacja.

W kyudo trafienie nie jest celem samym w sobie. Równie ważne jest to, w jakim stanie ciała i umysłu łucznik oddaje strzał. Widać to w trzech poziomach trafiania. Na pierwszym liczy się wyłącznie celność, na drugim do dokładności dochodzi opanowanie postawy i oddechu, a na trzecim strzał staje się połączeniem umysłu, ciała i łuku, gdzie sam łucznik jest ważniejszy niż tarcza. Współczesne kyudo stawia sobie trzy cele: prawdę, dobro i piękno.

Ta duchowa warstwa nie wzięła się znikąd. W kyudo widać ślady zarówno shintō, jak i buddyzmu zen. Z tego pierwszego wywodzą się ceremoniał strzelania, strój i honorowe miejsce w sali treningowej. Zen z kolei stał się podstawą duchowego treningu samurajów.

Największa różnica dotyczy tego, po co się strzela. W łucznictwie sportowym chodzi o trafienie jak najbliżej środka tarczy, a technika jest środkiem do tego celu. W kyudo równie ważne jak trafienie jest samo wykonanie, dlatego strzał poprzedza ustalony ceremoniał, którego nie ma w łucznictwie olimpijskim.

Różni się też sam sprzęt i sposób jego użycia. Japoński łuk jest wyjątkowo długi i asymetryczny. Cięciwę naciąga się kciukiem w specjalnej rękawicy, a nie palcami. Łuki sportowe mają natomiast celowniki i stabilizatory, których w kyudo się nie stosuje.

Podstawą jest łuk, czyli yumi. Tradycyjnie robi się go z bambusa i drewna, ma około 2,21 metra długości i charakterystyczny asymetryczny kształt. Bambusowe łuki są wrażliwe na skrajne warunki pogodowe, dlatego dziś powszechnie używa się też modeli z włókna węglowego lub szklanego. Są trwalsze i tańsze, więc często sięgają po nie początkujący, choć zdarza się, że zostają przy nich również zaawansowani łucznicy.

Strzały (ya) także są dłuższe niż w łucznictwie zachodnim, sięgają ponad metr. Drzewce mogą być bambusowe albo wykonane z aluminium czy włókna węglowego. Lotki z kolei robi się z ptasich piór. Do strzelania zakłada się na prawą rękę skórzaną rękawicę (yugake), zwykle z jeleniej skóry, z bruzdą na kciuku, którą naciąga się cięciwę. Można ją znaleźć w wersjach o różnej liczbie palców. Wybór zależy od szkoły i tradycji. Do tego dochodzi strój treningowy złożony z góry, spodni typu hakama, pasa i skarpet tabi, a strój kobiecy uzupełnia osłona piersi.

Sam strzał w kyudo nie jest pojedynczym ruchem, tylko sekwencją ośmiu faz następujących po sobie, nazywanych hassetsu. Wykonane razem tworzą płynną całość.

W Polsce kyudo pozostaje niszą, więc nie jest to sport, na który można natknąć się w każdym większym mieście. Pierwsza grupa zaczęła działać pod koniec lat 90., a kolejne zaczęły powstawać po 2008 roku. Główną organizacją zrzeszającą łuczników jest Polskie Stowarzyszenie Kyūdō, powołane w 2012 roku, należące do europejskiej i międzynarodowej federacji.

Najprościej zacząć od strony właśnie tego stowarzyszenia i sprawdzić, w których miastach działają grupy treningowe. Kyudo trudno ćwiczyć w pojedynkę i z marszu – potrzebna jest sala z odpowiednimi warunkami, sprzęt oraz instruktor, który wprowadzi w technikę i etykietę od podstaw. Wiele klubów organizuje zajęcia dla początkujących, na których można spróbować bez własnego łuku, dlatego dobrym pierwszym krokiem jest kontakt z najbliższą grupą i wizyta na treningu próbnym.

Tradycyjne ceremonialne łucznictwo japońskie, łączące w sobie elementy sztuki walki i opanowania w filozofii zen, to coś więcej niż strzelanie do tarczy. Trafienie jest tu tylko jednym z elementów, a nie jedynym celem. Kyudo ma własny ceremoniał, charakterystyczne wyposażenie oraz specjalną procedurę oddawania strzału, którą powinno się opanować w określonej kolejności do perfekcji.