Narkoza azotowa – objawy, przyczyny i zagrożenia ekstazy głębin

Narkoza azotowa to zaburzenie pracy układu nerwowego spowodowane zwiększonym ciśnieniem parcjalnym azotu w mieszaninie oddechowej. Brzmi skomplikowanie? Oto prostsze wyjaśnienie. Gdy oddychasz powietrzem na powierzchni, nie odczuwasz żadnych skutków obecności azotu, mimo że stanowi on aż 78% atmosfery. Wszystko dlatego, że jest on gazem obojętnym fizjologicznie. Pod wodą sytuacja zmienia się diametralnie.

Wraz ze wzrostem głębokości nurkowania zmienia się również ciśnienie, a dokładniej rośnie o 1 atmosferę co każde 10 metrów słupa wody. Oznacza to, że przy 30 metrach głębokości ciśnienie otoczenia wynosi już 4 atmosfery. Azot w takich warunkach przenika do krwi i tkanek w znacznie większej ilości niż na powierzchni. Przy odpowiednio wysokim stężeniu zaczyna działać na mózg podobnie jak alkohol czy środki nasenne. Stąd też inne określenia tej dolegliwości, czyli prawo Martini czy ekstaza głębin.

Mechanizm choroby azotowej tłumaczy prawo Henry’ego. Mówi ono, że ilość gazu rozpuszczonego w cieczy rośnie wraz ze wzrostem ciśnienia. Na większej głębokości w organizmie rozpuszcza się więc więcej azotu. Gdy jego parcjalne ciśnienie przekroczy pewien próg, zaczyna on wpływać na przewodnictwo nerwowe. Efektem jest zespół objawów ze strony ośrodkowego układu nerwowego.

Pierwsze oznaki narkotycznego zatrucia azotem mogą pojawić się już na głębokości 25-30 metrów, choć granica ta jest indywidualna. U niektórych osób symptomy występują dopiero na 40-50 metrach. Inni z kolei odczuwają je znacznie wcześniej. Ważną rolę odgrywają w sprawie momentu wystąpienia objawów takie rzeczy jak kondycja fizyczna, zmęczenie, stres, ilość snu, temperatura wody, a nawet to, czy jesteś akurat głodny.

Narkoza nie objawia się zawsze w ten sam sposób. Najczęściej pierwsze symptomy są łagodne, co sprawia, że łatwo możesz je zignorować. Możesz poczuć się rozluźniony, wesoły, a czasem zbyt pewny siebie. To właśnie stanowi największe zagrożenie – osoba odurzona azotem nie zdaje sobie sprawy, że jej pewność siebie to zasługa zaburzonego postrzegania rzeczywistości.

Wraz z pogłębianiem nurkowania następuje nasilenie objawów, które mogą powodować:

• spowolnienie reakcji i problemy z koordynacją ruchową,
  
• trudności w logicznym myśleniu,
  
• zapominanie przebiegu prostych procedur,
  
• niewłaściwą ocenę sytuacji i bagatelizowanie zagrożeń,
  
• kłopoty w posługiwaniu się sprzętem,
  
• halucynacje, zawroty głowy, utratę orientacji.
  

Świadomość i dobre przygotowanie to najlepsza ochrona przed wystąpieniem narkozy azotowej. Przede wszystkim, jeśli jesteś nurkiem rekreacyjnym, powinieneś przestrzegać limitów głębokości. Większość szkół nurkowych wyznacza granicę 30-40 metrów zanurzenia przy użyciu powietrza.

W nurkowaniu technicznym stosuje się specjalne mieszanki oddechowe z tlenem na przykład nitroks czy trimix. W trimiksie część azotu zastąpiona jest helem, który nie wywołuje narkozy. Dzięki temu możesz bezpieczniej nurkować na większych głębokościach. Do takiego nurkowania jednak dobrze się przygotuj, bo wymaga to dodatkowych szkoleń i specjalistycznego sprzętu do nurkowania.

Duże znaczenie ma także kondycja psychofizyczna. Zmęczenie, stres, duży wysiłek fizyczny, odwodnienie czy brak snu zwiększają podatność na narkozę. Dlatego przed zejściem pod wodę warto zadbać o regenerację, dobre nawodnienie i odpowiedni posiłek. Sprawdź, czy wszystkie leki możesz spożywać przed nurkowaniem, a także ograniczaj alkohol lub zrezygnuj z niego.

Najważniejsze jest zachowanie spokoju. Jeśli poczujesz nagłe rozkojarzenie, problemy z myśleniem, czy niepokojące objawy, czyli pierwsze objawy dolegliwości, powinieneś natychmiast rozpocząć powolne wynurzanie na mniejszą głębokość. Zazwyczaj wystarczy już kilka metrów różnicy, by symptomy samoistnie ustąpiły.

Ogromne znaczenie ma partner nurkowy, który może szybciej zauważyć niepokojące zachowanie. Dlatego nurkowanie w pojedynkę jest skrajnie ryzykowne. Zawsze miej towarzystwo, najlepiej doświadczone. Partner powinien być gotowy do asekuracji i w razie potrzeby, również kontrolowanego wynurzenia.

Gdy po wynurzeniu objawy podobne do upojenia alkoholowego ustąpią, warto ocenić swój stan. Jeśli planem było zejście niżej, warto przerwać eksplorację i przenieść ją na inny dzień. Przed nurkowaniem przygotuj się do niego odpowiednio, aby sytuacja się nie powtórzyła.

Narkoza azotowa to efekt oddziaływania wysokiego ciśnienia cząstkowego azotu rozpuszczonego we krwi na układ nerwowy podczas nurkowania. Choć nie jest chorobą, stanowi poważne zagrożenie, bo nurek traci zdolność trzeźwej oceny sytuacji. Choć objawy samoistnie ustępują, warto umieć określać, gdy dochodzi do rozwoju zaburzenia, i odpowiednio na to reagować. W przypadku narkozy azotowej nurkowanie najbezpieczniej jest po prostu przerwać.