Zastanawiasz się, czym jest hipotermia? Jakie są jej objawy? Jak wygląda pierwsza pomoc w hipotermii? Sprawdź wskazówki!
Hipotermia to stan zagrażający życiu, który może wystąpić szybciej niż się spodziewasz. Pojawia się nie tylko zimą i nie tylko w górach. Co warto wiedzieć na temat objawów, jakie daje hipotermia? Jak postępować, gdy się pojawi? Sprawdź!
Hipotermia jest stanem, gdy pojawia się spadek temperatury ciała poniżej 35°C (normalna temperatura to około 36,6-37°C), który wymaga interwencji medycznej w szpitalu. Drastyczne wychłodzenie całego ciała może postępować powoli, a osoby nią dotknięte mogą nie być świadome, że potrzebują pomocy medycznej.
Jest to stan, w którym temperatura ciała człowieka nieświadomie i niekontrolowanie spada poniżej 35°C, najczęściej na skutek działania zimna. W odróżnieniu od hipotermii leczniczej przypadkowa forma występuje w wyniku narażenia na niską temperaturę otoczenia – na przykład w czasie stania na mrozie, wpadnięcia do zimnej wody lub długotrwałego przebywania w źle ogrzewanym pomieszczeniu.
Hipotermia lecznicza to celowe obniżenie temperatury ciała. Wskazania do niej obejmują głównie sytuacje, w których celem jest ochrona mózgu przed niedotlenieniem i ograniczenie uszkodzeń neurologicznych. Najczęściej stosuje się ją u pacjentów po nagłym zatrzymaniu pracy serca, szczególnie w przypadku migotania komór. Może być również wskazana u noworodków z encefalopatią niedotlenieniowo-niedokrwienną oraz u pacjentów po ciężkich urazach mózgu lub podczas niektórych zabiegów kardiochirurgicznych.
Przyczyny hipotermii to nagły lub stopniowy spadek temperatury, który może nastąpić w przypadku nienoszenia wystarczającej ilości ubrań w zimne dni oraz podczas długotrwałej ekspozycji na niską temperaturę (na mróz), zwłaszcza podczas noszenia mokrych ubrań. Odczuwalna niska temperatura powietrza może być potęgowana przez zimny wiatr. Wpadnięcie do lodowatej wody na przykład przerębla, kąpiele w wodzie o temperaturze 4 stopni oraz długotrwałe przebywanie w zimnych pomieszczeniach także może spowodować, że temperatura organizmu spadnie poniżej 35°C. Hipotermia w zimnej wodzie może rozwinąć się już po kilku minutach, nawet u dobrze przygotowanej osoby.
W zależności od głębokości wychłodzenia, wyróżnia się trzy główne fazy, czy też stopnie hipotermii.
Pierwsze (w pierwszym stadium) obejmują uczucie zimna i niekontrolowane dreszcze i ogólne wyczerpanie; skóra przybiera blady kolor, jest chłodna i sucha. W miarę postępowania łagodnej hipotermii symptomy to niezgrabne ruchy, zaburzenia mowy (mowa bełkotliwa), uczucie zmęczenia, dezorientacja i senność. Objawy ciężkiej hipotermii to spowolnienie akcji serca i oddychania, rozszerzone źrenice i śpiączka. Osoba doświadczająca jej (temperatura ciała spada poniżej 32°C) może wyglądać na martwą. Bez odpowiedniej pierwszej pomocy osobie, interwencji medycznej, przystąpienia do resuscytacji i poddaniu leczeniu stan ten może doprowadzić do zatrzymania krążenia i śmierci.
Hipotermia wpływa destrukcyjnie na wiele układów w organizmie – jej skutki mogą być odwracalne, ale często prowadzą do trwałych uszkodzeń lub śmierci. W pierwszej kolejności zaburzeniu ulega praca serca i układu nerwowego – mogą wystąpić zaburzenia rytmu serca, niedotlenienie mózgu, spadek ciśnienia, a w skrajnych przypadkach zgon. Do najczęstszych skutków ubocznych hipotermii należą też odmrożenia, zaburzenia świadomości, drgawki, a także problemy z nerkami i krzepnięciem krwi. Warto mieć świadomość, że nawet łagodna forma tego stanu może prowadzić do powikłań, jeśli nie zostanie odpowiednio wcześnie rozpoznana.
Hipotermia to stan, w którym ciało osoby go doświadczającej podejmuje walkę z niską temperaturą i stara się chronić organizm przed całkowitym wychłodzeniem. Naturalną reakcją w przypadku hipotermii jest ograniczenie pracy części organów i podtrzymywanie funkcjonowania najważniejszych narządów takich jak mózg, płuca czy serce. Objawem takich zmian są odmrożenia, które powstają na skutek słabszego ukrwienia skóry i mięśni. Wyróżnia się cztery stadia odmrożeń.
Istnieje kilka grup, które są bardziej narażone na ryzyko ochłodzenia i wystąpienie stanu, gdy temperatura ciała spadnie poniżej wartości prawidłowej. Do takiej grupy należą:
Diagnoza dotycząca hipotermii jest zwykle stawiana na podstawie ogólnego stanu danej osoby oraz towarzyszące jej objawy, charakterystyczne dla stanu, gdy temperatura ciała człowieka spada poniżej 35°C. Na tej podstawie określa się także jej stopień. W celu potwierdzenia diagnozy mierzy się głęboką temperaturę za pomocą specjalnego termometru. Leczenie hipotermii w szpitalu obejmuje podanie tlenu (ułatwienie oddychania), dożylne podawanie ciepłych płynów w celu przywrócenia prawidłowej temperatury ciała oraz stałe monitorowanie tętna i parametrów życiowych. W ciężkim stadium hipotermii może być konieczne leczenie na oddziale intensywnej terapii.
Życie jest nieprzewidywalne, dlatego dobrze jest wiedzieć, jak pomóc osobie z hipotermią. Ma to znaczenie zarówno w przypadku, gdy jest przytomna, jak i wtedy, gdy doświadcza hipotermii głębokiej i nie wykazuje funkcji życiowych. Poszkodowanemu w hipotermii należy zapewnić pozycję, która nie pogłębi wychłodzenia. Podejrzewając u kogoś ten stan (gdy ktoś na przykład zaczyna niekontrolowanie drżeć), jak najszybciej zadzwoń po pomoc medyczną, a następnie przenieść taką osobę do osłoniętego miejsca, zdjąć z niej mokre, zimne ubrania i owinąć w suchy ręcznik lub koc, ewentualnie śpiwór, dbając przede wszystkim o zasłonięcie materiałem centralnej części ciała – klatki piersiowej, szyi, głowy i pachwin, aby zapobiec dalszej utracie ciepła.
Osobie doświadczającej hipotermii nie wolno podawać alkoholu – jedynie ciepły napój i ewentualnie coś słodkiego na przykład czekoladę. Kluczowe jest utrzymywanie kontaktu – gdy poszkodowany jest w pełni przytomny, rozmawiaj z nim do czasu nadejścia pomocy i nie dopuścić do tego, aby stracił przytomność. Warto pamiętać także o tym, aby unikać wszelkich zbędnych ruchów poszkodowanego. Nie powinno się stosować lampy grzewczej w celu ogrzania zmarzniętego ani wody o bardzo wysokiej temperaturze. Najlepiej przyłożyć umiarkowane źródło ciepła na przykład ciepłą butelkę z wodą lub ciepły ręcznik.
Niewskazane jest także masowanie lub pocieranie części ciała zziębniętego w celu ich ogrzania. W przypadku, gdy dochodzi do utraty świadomości poszkodowanego oraz nieprzejawiania funkcji życiowych przeprowadź resuscytację krążeniowo-oddechową – objawy zatrzymania oddychania i krążenia nie muszą wskazywać na jego zgon.
W przypadku ciężkiego wychłodzenia niezbędna jest interwencja służb – to właśnie ratownictwo medyczne zajmuje się transportem, ogrzewaniem i monitorowaniem poszkodowanych. Zespół ratowniczy ocenia stan pacjenta, zabezpiecza funkcje życiowe i wdraża wstępne ogrzewanie na przykład przy pomocy ogrzewaczy zewnętrznych lub płynów infuzyjnych. W ciężkich przypadkach konieczny jest szybki transport do szpitala z oddziałem intensywnej terapii.
Od wieli czynników zależy czas trwania hipotermii – temperatury, wilgotności, wiatru, kontaktu z wodą, a także od wieku i stanu zdrowia osoby narażonej na wychłodzenie. Po jakim czasie występuje hipotermia? W niektórych przypadkach może rozwinąć się w ciągu zaledwie kilkunastu minut, natomiast proces ogrzewania organizmu może trwać nawet kilka godzin i wymagać wsparcia medycznego. Dlatego tak ważne jest, by wiedzieć, jak zapobiec hipotermii. Dobrze jest unikać długiego przebywania na mrozie, nosić odpowiednią warstwową odzież, chronić głowę i kończyny, nie dopuszczać do przemoczenia ubrań oraz zawsze mieć przy sobie suchy prowiant i ciepły napój w termosie, szczególnie podczas aktywności na świeżym powietrzu.
Wyprawy w góry wiążą się z ryzykiem wystąpienia hipotermii bez względu na porę roku. Przebywanie w niskiej temperaturze otoczenia może bowiem spowodować wychłodzenie organizmu w każdym sezonie, dlatego stanowi istotne zagrożenie dla każdego, kto wybiera się w długą trasę na wysokości. Odpowiednie przygotowanie do wędrówki po górach, adekwatny ubiór oraz wyposażenie się w specjalny ekwipunek z pewnością zminimalizują ryzyko wychłodzenia i umożliwią zapobieganie hipotermii, oraz niebezpiecznym dla zdrowia i życia odmrożeniom.
Choć morsowanie zyskało jako forma hartowania organizmu, wiąże się z ryzykiem wychłodzenia, zwłaszcza u początkujących lub niewłaściwie przygotowanych. Zbyt długi pobyt w zimnej wodzie, brak rozgrzewki przed wejściem czy nieodpowiedni ubiór po wyjściu może prowadzić do szybkiego spadku temperatury ciała. Warto pamiętać, że nawet krótka ekspozycja na niską temperaturę może być niebezpieczna, jeśli organizm nie jest odpowiednio chroniony.
Hipotermia może rozwinąć się szybko i niepostrzeżenie, ale przy odpowiedniej reakcji można skutecznie zapobiec jego tragicznym skutkom. Warto wiedzieć, jak rozpoznać objawy i jak udzielić pierwszej pomocy, zanim na miejsce dotrze fachowa pomoc.
