Prawo Bosmana – orzeczenie TSUE z 1995 roku, które pozwoliło piłkarzom z UE na wolny transfer po wygaśnięciu kontraktu. Historia i skutki.
Prawo Bosmana to orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości z 15 grudnia 1995 roku, pozwalające piłkarzom z Unii Europejskiej zmieniać klub bez opłaty transferowej po wygaśnięciu kontraktu. Zniosło też limity zawodników z krajów UE w ligach państw członkowskich, co zmieniło europejski rynek transferowy.
Najważniejsze informacje z artykułu
Prawo Bosmana to potoczna nazwa orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich z 15 grudnia 1995 roku w sprawie o sygnaturze C-415/93. Wprowadziło ono dwie zasadnicze zmiany w europejskim futbolu.
Jean Marc Bosman był piłkarzem pochodzącym z Belgii. Nie zrobił wielkiej kariery na boisku, ale jego nazwisko na stałe weszło do historii futbolu, bo to od niego pochodzi termin „prawo Bosmana”. Grał w młodzieżowej reprezentacji Belgii oraz między innymi w Standardzie Liège, a później w RFC Liège. Występował jako pomocnik i był raczej przeciętnym, choć nie zupełnie nieznanym zawodnikiem. Dziś nie mówilibyśmy o nim, gdyby nie wydarzenia na początku lat 90., kiedy jego zablokowany transfer zapoczątkował spór prawny, który zmienił zasady w całej Europie.
W 1990 roku na piłkarskim rynku transferowym obowiązywały inne zasady niż dziś. Wygaśnięcie kontraktu nie oznaczało swobody dla piłkarza, bo klub zainteresowany jego pozyskaniem i tak musiał zapłacić odstępne poprzedniemu klubowi. Bosman był wtedy związany umową z RFC Liège, która wygasała 30 czerwca 1990 roku. Klub zaproponował mu nowy kontrakt z obniżoną pensją, co zawodnik odrzucił.
Bosman sam znalazł kolejny klub, francuski US Dunkerque, i kluby wstępnie porozumiały się co do transferu. RFC Liège uznał jednak, że Dunkerque może być niewypłacalny, więc wstrzymał formalności, a karta zawodnicza Bosmana została w Belgii. 31 lipca 1990 roku Bosman został zawieszony, a jego pensję mocno obniżono, bo przestał być podstawowym zawodnikiem. W tej sytuacji zdecydował się na drogę sądową.
Przed wyrokiem Bosmana kluby piłki nożnej miały znacznie większą władzę nad zawodnikami niż dziś. Nawet po wygaśnięciu kontraktu piłkarz nie miał pełnej swobody decyzji, bo formalnie wciąż pozostawał zależny od klubu. Inne miejsce zainteresowane jego pozyskaniem musiało zapłacić odstępne poprzedniej drużynie, i to również wtedy, gdy umowa już się skończyła.
W praktyce oznaczało to, że piłkarz z wygasłym kontraktem był wpisywany na listę transferową, a jego wartość wyceniał klub. Bez zapłaty odstępnego zawodnik nie mógł swobodnie zmienić drużyny. Do tego obowiązywały limity obcokrajowców w klubach z Unii Europejskiej, które ograniczały liczbę zagranicznych zawodników w składzie. To właśnie te dwie zasady, odstępne po wygaśnięciu umowy i limity, zakwestionował Bosman.
Bosman, powołując się na artykuł 48 Traktatu EWG gwarantującego swobodny przepływ pracowników, zaskarżył swój klub, belgijską federację oraz UEFA. Sprawa przeszła przez sądy krajowe, a następnie trafiła z sądu apelacyjnego w Liège trafiła do Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich pod sygnaturą C-415/93. Po niemal pięciu latach sporu, 15 grudnia 1995 roku, Bosman wygrał. Sąd przyznał mu rację i orzekł, że dawne zasady naruszają swobodę przepływu pracowników. Wprowadzono dwie zmiany:
Orzeczenie w sprawie Bosmana miało ogromny wpływ na świat futbolu. Dwie wprowadzone zasady, wolny transfer po wygaśnięciu kontraktu i zniesienie limitów zawodników z UE, przebudowały rynek transferowy w kolejnych latach. Najważniejsze skutki to:
Przy okazji prawa Bosmana często pojawia się pojęcie prawa Webstera. Oba dotyczą transferów, ale w różnych sytuacjach. Prawo Bosmana działa po wygaśnięciu kontraktu, a prawo Webstera dotyczy jednostronnego zerwania umowy w trakcie jej trwania.
| Cecha | Prawo Bosmana | Prawo Webstera |
|---|---|---|
| Kiedy działa? | po wygaśnięciu kontraktu | przy zerwaniu umowy w trakcie, po okresie ochronnym |
| Opłata | brak opłaty transferowej | odszkodowanie dla klubu |
| Podstawa prawna | wyrok TSUE, prawo UE | artykuł 17 regulaminu FIFA, orzecznictwo CAS |
| Zasięg | kraje UE i EOG | globalny (przepisy FIFA) |
| Rok | 1995 | 2008 |
Prawo Bosmana to orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości z 15 grudnia 1995 roku, które na trwałe zmieniło europejski futbol. Pozwoliło piłkarzom z Unii Europejskiej przejść do nowego pracodawcy bez opłaty transferowej po wygaśnięciu kontraktu i zniosło limity zawodników z krajów UE w ligach państw członkowskich. Podstawą był artykuł 48 Traktatu EWG, gwarantujący swobodny przepływ pracowników, a całość wzięła się ze sprawy piłkarza, któremu zablokowano transfer w 1990 roku. Skutki widać do dziś, czyli większą swobodę zawodników, silniejszą pozycję negocjacyjną i umiędzynarodowienie lig. A jeśli sami chcecie poczuć ten klimat na własnym boisku, piłkę do piłki nożnej możecie kupić w Decathlon.
Tak, zmiana zasad ułatwiła klubom pozyskiwanie zawodników z innych państw, co zwiększyło różnorodność kadry i konkurencję o miejsce w składzie. W efekcie obcokrajowcy w klubach Unii Europejskiej zaczęli odgrywać znacznie większą rolę w wielu ligach.
Nie, jego pierwotne skutki dotyczyły sprawy statusu i transferu zawodników objętych prawem Unii Europejskiej. Międzynarodowe transfery regulują również przepisy FIFA.
Jeżeli zawodnik rzeczywiście zakończył obowiązywanie umowy, sam fakt zmiany klubu nie daje poprzedniemu klubowi podstawy do żądania klasycznej opłaty transferowej w ramach zasad wynikających z prawa Bosmana. Inaczej mogą wyglądać rozliczenia, gdy piłkarz nadal jest związany umową albo strony zawarły dodatkowe ustalenia.
Tak, zawodnik może negocjować przyszłe zatrudnienie. Możliwość podpisania umowy i jej termin zależą od obowiązujących przepisów oraz zasad dotyczących kontaktowania się z zawodnikiem związanym kontraktem.
Tak, federacje wyznaczają okna transferowe, które w większości rozgrywek przypadają na okresy letnie i zimowe. Ich dokładne terminy mogą różnić się między krajami i rozgrywkami, dlatego przy planowaniu transferu trzeba sprawdzić przepisy właściwe dla danej ligi.
Tak, jego konsekwencje nadal są widoczne w sposobie funkcjonowania europejskiego rynku zawodników i negocjowania umów. Współczesny futbol jest regulowany przez znacznie bardziej rozbudowane przepisy, ale zmiana klubu po wygaśnięciu kontraktu pozostaje jednym z istotnych elementów.
