Bioluminescencja – dlaczego głębina oceanu świeci?

Bioluminescencja jest naturalną zdolnością niektórych organizmów żywych do wytwarzania światła w wyniku reakcji chemicznych zachodzących w cząsteczkach w ich ciele. Czyni to ze zjawiska przykład chemiluminescencji – zmiany energii chemicznej na świetlną.

W różnych środowiskach może zajść proces bioluminescencji. Algi, niektóre gatunki ryb i inne stworzenia związane z wodą to główne źródło tego zjawiska, jednak znane są przypadki organizmów lądowych, jak grzyby świecące w ciemności czy owady, zdolne do rozświetlania się własnym światłem z tego samego powodu.

Bioluminescencja jest reakcją związku organicznego – lucyferyny i tlenu z enzymem – lucyferazą, która znajduje się w organizmach żywych. W wyniku tego procesu można zaobserwować wyraźny efekt, jakim jest emisja światła – niebieskiego lub zielonego, które najlepiej rozchodzą się w środowisku wodnym.

W zależności od organizmu bioluminescencja będzie zachodziła w specjalnych organach lub komórkach świetlnych, znajdujących się w stworzeniach. Z kolei inne będą przeprowadzały ten proces dzięki symbiozie z bioluminescencyjnymi bakteriami.

Zjawisko, jakim jest bioluminescencja, może pełnić różne funkcje biologiczne, w zależności od tego, w jakim środowisku znajduje się dany organizm. Niektóre z nich to:

• komunikacja – u owadów, chociażby świetlików, światło służy bowiem do przyciągania partnerów,
  
• przyciąganie ofiar – ryby takie jak między innymi żabnica, używają świecących wyrostków do przyciągania mniejszych organizmów,
  
• kamuflaż przed drapieżnikami – niektóre ryby są mniej widzialne, wykorzystują bioluminescencję do maskowania swojej obecności przed stworzeniami patrzącymi na nie z dołu, odwracając uwagę drapieżników,
  
• mechanizm obronny – błyski światła mogą zdezorientować czy odstraszyć napastnika.

Bioluminescencja jest zjawiskiem, które zazwyczaj zachodzi w ciepłych morzach i oceanach. Można obserwować je w tropikalnych rejonach świata. Jakie są standardowe miejsca, w których można znaleźć świecący plankton? Tajlandia, Malediwy czy Puerto Rico. Laguny bioluminescencyjne, plaże i wybrzeża wysp to miejsce do znalezienia tych nietypowych organizmów morskich.

Świecący plankton – Chorwacja czy inne okolice Morza Adriatyckiego to szansa na obserwacje tego zjawiska w Europie. Chociaż bioluminescencja jest w niej rzadsza, można zauważyć ją podczas ciepłych miesięcy.

Bioluminescencja możliwa jest nie tylko w wodzie, ale i na lądzie w tropikalnych lasach deszczowych, gdzie grzyby i owady tworzą unikatowe efekty świetlne.

Proces bioluminescencji kojarzony jest głównie z odległymi egzotycznymi i tropikalnymi miejscami, jednak także i na terenie naszego kraju można znaleźć przykłady tego zjawiska. Przykłady te są znacznie subtelniejsze, jednak występują.

W Polsce nie doświadczy się świecących plaż, ale w ciepłe dni lata można trafić w Morzu Bałtyckim na świecące glony. Częstszym przykładem będą jednak rozświetlające się grzyby – Opieńka Miodowa czy rzadszy Omphalotus olearius.

Wiele osób w poszukiwaniu niesamowitych przeżyć świetlnych udaje się na Malediwy. Świecąca plaża to miejsce, gdzie od lipca do grudnia jest duża szansa na obserwację bioluminescencji, chociaż może wystąpić także w innych miesiącach. Intensywność świecenia będzie bowiem zależna od warunków atmosferycznych, temperatury wody oraz przede wszystkim obecności planktonu.

Zdolność do bioluminescencji fascynuje ludzi na całym świecie. Zarówno podróżnicy, jak i naukowcy chętnie zajmują się tym zjawiskiem, występującym głównie w ciepłych wodach. Obserwacja unikatowego funkcjonowania natury to wyjątkowy sposób na kontakt z nią i urozmaicenie swoich wyjazdów nad morskie tereny.