Capoeira – co to jest?

Capoeira to sztuka walki, taniec i widowisko w jednym. Historia capoeiry sięga XVIII i XIX wieku, kiedy to afrykańscy niewolnicy przebywający w Brazylii opracowali sztukę, która stała się ich sposobem na manifestowanie odrębności kulturowej. Capoeira wywodzi się więc właśnie stamtąd, rozprzestrzeniła się później na inne kraje, jak na przykład Portugalia, gdzie dalej jest szalenie popularna.

Największe skupiska osób praktykujących capoeirę miały miejsce w Rio de Janeiro czy Salwadorze, a ruchy niewolników nawiązywały do rytualnych tańców plemion afrykańskich. 

Szczególnie ważna była capoeira angola – tradycyjna forma tego tańca, którego dziedzictwo wywodzi się z rytualnych tańców Afryki. To odmiana bardziej nastawiona na grę z odbiorcą, przypominającą bardziej wykreowany spektakl z muzyką niż trening karate. 

Historia capoeiry opiera się o realną, agresywną walkę i symulowanie jej w kontrolowanych warunkach – z udziałem akrobacji, muzyki i śpiewu. Początkowo ten taniec i sztuka walki była zakazana, a zanim powstał pierwszy sformalizowany styl capoeiry, minęło wiele lat. Nurt carioca – był to pierwszy uznany za oficjalny styl capoeiry, który charakteryzował się prawdziwymi kopnięciami, unikami i mocnymi ciosami, których celem była samoobrona.

Mówi się, że capoeira techniki zaczerpnęła także z dorobku kulturowego Indian, faktem jest, że historia capoeiry to temat-rzeka pełen tajemnic i niedopowiedzeń. Najbardziej znanym mistrzem capoeiry określa się Mestre Bimba, Brazylijczyka z ogromnym dorobkiem w dyscyplinie. To właśnie on opracował styl capoeira regional, czyli bardziej ekwilibrystyczną, akrobatyczną, a nie waleczną odmianę capoeiry. Tę drugą wypromował inny mistrz, Mestre Pastinha, znany jako ojciec capoeira angola. 

Capoeira – walka ta odbywa się zawsze w kręgu zwanym roda, w którym najstarsi brazylijscy zawodnicy tańczyli w taki sam sposób, w który praktykuje się tę dyscyplinę po dziś dzień. 

Walka polega na zwinności, rytmie, unikaniu ciosów, tańczeniu z przeciwnikiem, często wyimaginowanym, bo nierzadko rytuał taneczny ważniejszy jest niż realny aspekt walki. Akrobatyczne figury wykonuje się do muzyki – zgromadzeni capoeiristas, czyli zawodnicy, tworzą zwarty krąg i sami przygrywają do tańca. 

Bęben berimbau czy tamburyn pandeiro to najbardziej znane instrumenty do capoeiry, niektórzy wykorzystują większe bębny zwane atabaque albo reco-reco – niewielki instrument perkusyjny. Uczestnicy mogą wyśpiewywać melodie w stylu mantry, znane na przykład z jogi, choć o nieco innym brzmieniu. Często wykonywane są w języku portugalskim.

Choć capoeira – walka i taniec – wywodzi się z kręgów niewolnictwa i miała mieć realne zastosowanie w starciu, dziś nie dochodzi do bezpośredniego kontaktu między zawodnikami. To raczej taniec i muzyka, popis umiejętności ruchowych, a uczestnicy starają się prowadzić symulowaną walkę – jogo, bez uderzania przeciwników.

Uczestnicy ustawiają się w wyżej wspomnianym kręgu, następnie rozpoczynają trening – bazowym ruchem jest ginga, czyli rodzaj kołysania całym ciałem na boki. Podczas wyprowadzania ciosów, statycznych pozycji czy innych dowolnych akrobacji, ginga towarzyszy zawodnikom cały czas. Jest jak przerywnik, bo orkiestra, czyli bateria, ciągle gra, a uczestnicy pozostają w notorycznym ruchu. 

Wśród figur najbardziej znane są różnego rodzaju kopnięcia z obrotem, elementy przypominające salta i przewroty, a także uniki, szybkie zejścia z linii ataku. Wszystkie ruchy cechuje płynność, rytmiczność, jest to coś, czego świadomość rośnie wraz ze stopniem wtajemniczenia.

Jeżeli chodzi o sztuki walki, capoeira jest jedną z tych dziedzin, które może trenować niemal każda osoba zainteresowana tego typu aktywnością. Nie obowiązują żadne limity wiekowe – capoeira dla dzieci jest tak samo atrakcyjna, jak dla osób dorosłych, a nawet seniorów. 

Doświadczeni trenerzy i mistrzowie potrafią dopasować intensywność ćwiczeń do grup z każdego zakresu wieku, formy, wytrenowania i zdolności fizycznych.

Podsumowując, capoeira to sport z bogatą historią, ciekawym dziedzictwem kulturowym, podszyty szacunkiem, okupiony kontrowersyjnymi losami. Praktykowana jest po dziś dzień, bo świetnie rozwija koordynację, buduje wytrzymałość, wzmacnia stawy, udoskonala postawę. 

Dzięki capoeirze można nauczyć się ciekawych akrobacji, a także przeżywać momenty pełne inspiracji podczas dynamicznych tańców do etnicznej muzyki. To coś, co jest świetną alternatywą dla osób szukających odmiany od klasycznych sztuk walki i wszystkich tych, którzy chcą po prostu popracować nad swoją formą w ciekawy sposób.