Co to jest park narodowy i ile jest parków narodowych w Polsce? Przewodnik

Zaczynając od podstaw: jaka jest oficjalna dla parków narodowych definicja? Zgodnie z polskim prawem o ochronie przyrody, jest to obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1000 hektarów, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe. Ta definicja wyjaśnia, co to jest park narodowy w Polsce, bo w innych krajach może się ona nieco różnić. Co to znaczy park narodowy dla przeciętnego obywatela? To strefa, w której interesy dzikiej fauny i flory stawia się ponad gospodarką leśną, łowiectwem czy masowym stawianiem osiedli.

Podstawowym zadaniem parku narodowego jest zachowanie bioróżnorodności i nienaruszonych procesów ekologicznych. Na jego terenie prowadzi się badania naukowe, które mają znaczenie dla ochrony zwierząt czy roślin. Jednocześnie obszar ten jest udostępniany do edukacji i kontrolowanej turystyki. Sama ochrona parków narodowych w Polsce realizowana jest poprzez ochronę ścisłą (całkowity zakaz ingerencji ludzkiej), częściową (gdzie dopuszcza się zabiegi pomagające przyrodzie, jak usuwanie gatunków inwazyjnych) oraz krajobrazową.

Kto tworzy park narodowy i kto powołuje park narodowy? Procedura ta wymaga najwyższego szczebla legislacyjnego, bo park narodowy powstaje wyłącznie w drodze rozporządzenia Rady Ministrów (rządu). Każda z tych enklaw posiada swój unikalny, oficjalny symbol parku narodowego, którym najczęściej jest charakterystyczne dla danego regionu zwierzę lub roślina.

W potocznym języku te dwa pojęcia bywają mylone, jednak zestawienie park krajobrazowy a park narodowy ujawnia ogromne rozbieżności w stopniu ochrony i statusie prawnym. Park narodowy powstaje na mocy decyzji rządu i chroni przyrodę o znaczeniu międzynarodowym lub ogólnokrajowym. Park krajobrazowy jest powoływany przez sejmik województwa i ma znaczenie regionalne.

W parku narodowym obowiązuje bezwzględny zakaz prowadzenia działalności gospodarczej, rolniczej czy leśnej (poza działaniami ochronnymi). W parku krajobrazowym można normalnie mieszkać, uprawiać ziemię, budować domy (z zachowaniem ładu architektonicznego) czy prowadzić zrównoważoną gospodarkę leśną. Chroni się tam głównie walory estetyczne i historyczne krajobrazu, a nie izoluje przyrodę od człowieka.

Poniżej znajduje się kompletna lista parków narodowych w Polsce. Poznaj oficjalne nazwy parków narodowych, ich lokalizację i kluczowe cechy, aby w pełni zorientować się, gdzie warto udać się na wycieczkę. To też świetny sposób, aby lepiej zobrazować sobie parki narodowe i ich symbole.

• Symbol: Żubr
  
• Charakterystyka: Najstarszy park narodowy w Polsce i jednocześnie pierwszy park narodowy w Polsce (jego początki sięgają 1921 r.). Chroni ostatni naturalny las niżowy Europy.

• Symbol: Batalion (ptak)
  
• Charakterystyka: Największy park narodowy w Polsce (ponad 59 tys. ha). Obejmuje unikalne, gigantyczne torfowiska i dolinę rzeki Biebrzy.

• Symbol: Łoś
  
• Charakterystyka: Wyjątkowy, rozległy leśny park narodowy w Polsce położony tuż obok aglomeracji warszawskiej. Chroni między innymi piaszczyste wydmy śródlądowe.

• Symbol: Mewa srebrzysta
  
• Charakterystyka: Park nadmorski, którego największą atrakcją są ruchome wydmy, przypominające pustynny krajobraz.

• Symbol: Ryś
  
• Charakterystyka: Chroni unikalne pasma górskie z charakterystycznymi połoninami (łąkami wysokogórskimi) w Karpatach Wschodnich.

• Symbol: Śnieżka i dzwonek karkonoski
  
• Charakterystyka: Obejmuje najwyższe pasmo Sudetów z charakterystycznymi kotłami polodowcowymi i ostańcami skalnymi.

• Symbol: Trzy Korony i mniszek pieniński
  
• Charakterystyka: Choć mały, to niezwykle malowniczy park słynący z wapiennych skał i przełomu rzeki Dunajec.

• Symbol: Orzeł bielik
  
• Charakterystyka: Położony na wyspie Wolin, słynie z najwyższych w Polsce klifów nadmorskich oraz zagrody pokazowej żubrów.

• Symbol: Bóbr
  
• Charakterystyka: Obejmuje jezioro Wigry oraz zespół kilkudziesięciu mniejszych jezior polodowcowych na Suwalszczyźnie.

• Symbol: Nietoperz
  
• Charakterystyka: Najmniejszy pod względem powierzchni park w Polsce (około 2146 ha), słynący z wapiennych ostańców (Maczuga Herkulesa) i licznych jaskiń.

• Symbol: Salamandra plamista
  
• Charakterystyka: Chroni centralną część Gorców z pięknymi puszczami karpackimi i polanami reglowymi.

• Symbol: Głuszec
  
• Charakterystyka: Chroni sandrowy krajobraz Borów Tucholskich z czystymi jeziorami lobeliowymi i borami sosnowymi.

• Symbol: Wydra
  
• Charakterystyka: Położony na Równinie Drawskiej, obejmuje czyste rzeki Drawę i Płocicznę, idealne dla flory wodnej.

• Symbol: Szczeliniec Wielki
  
• Charakterystyka: Unikalne w skali kraju góry płytowe z niesamowitymi labiryntami skalnymi (Błędne Skały).

• Symbol: Orlik krzykliwy
  
• Charakterystyka: Chroni przejściowy krajobraz Beskidu Niskiego, będący ostoją dla drapieżnych ptaków.

• Symbol: Okrzyn jeleni (roślina)
  
• Charakterystyka: Skupiony wokół masywu Babiej Góry, wykazuje klasyczny, alpejski układ pięter roślinnych.

• Symbol: Żuraw
  
• Charakterystyka: Chroni ekosystemy zbliżone do tundry i lasotundry, z licznymi torfowiskami i jeziorami krasowymi.

• Symbol: Jeleń
  
• Charakterystyka: Obejmuje pasmo Gór Świętokrzyskich z charakterystycznymi gołoborzami (rumowiskami skalnymi).

• Symbol: Puszczyk
  
• Charakterystyka: Położony niedaleko Poznania, prezentuje bogaty, polodowcowy krajobraz z formami takimi jak ozy, kemy i jeziora rynnowe.

Wchodząc na teren parku narodowego, pamiętaj, że jesteś tam gościem. Poruszaj się tylko po wyznaczonych szlakach, bo schodzenie ze ścieżek niszczy rzadką roślinność i płoszy zwierzęta. W wielu parkach (na przykład Tatrzańskim, Karkonoskim, Biebrzańskim) obowiązują opłaty za wstęp. Bilety bez problemu kupisz online lub w kasach przed wejściem na szlak. Dochód idzie na dbanie o park. 

Zabieraj ze sobą absolutnie wszystkie odpady, najlepiej do plecaka; na terenie parków celowo nie stawia się koszy na śmieci, aby nie wabić dzikich zwierząt. Pamiętaj, że w większości parków (zwłaszcza górskich) psy mają zakaz wstępu ze względu na ochronę dzikiej fauny (wyjątkiem bywają wyznaczone odcinki lub psy asystujące).

Przed wyjściem zawsze sprawdź prognozę pogody, naładuj telefon, spakuj mapę oraz odpowiedni zapas wody i prowiantu, jak batony energetyczne. Wybierz buty turystyczne, a także zabierz nieprzemakalny płaszcz, jeśli pogoda się waha. Miej ze sobą plecak, aby zabrać też śmieci.

Gdy wiesz, jakie są parki narodowe w Polsce, jesteś w stanie zaplanować swoje wakacje pod ich zwiedzanie. Uważaj przy tym na siedliska dzikich zwierząt i dbaj o różnorodność obszaru, poruszając się tylko po wyznaczonych szlakach, zwłaszcza w rezerwatach.