Co zrobić, gdy spotkasz niedźwiedzia na szlaku? Poradnik

Na początek warto wiedzieć, jakie niedźwiedzie żyją w Polsce. Jest tu obecny wyłącznie niedźwiedź brunatny (Ursus arctos). To potężne zwierzę; największy niedźwiedź w Polsce może osiągać wagę nawet 350-400 kg, choć średnio są one nieco mniejsze.

Gdzie występują niedźwiedzie w Polsce? Ich główną ostoją są Karpaty. Spotkasz je w:

• Bieszczadach (tam żyje ich najwięcej, bo ok. 80% polskiej populacji),
  Tatrach,
  
• Beskidzie Żywieckim i Sądeckim.
  

To, jak zachowasz się przy spotkaniu z niedźwiedziem, decyduje o Twoim bezpieczeństwie. W przypadku spotkania nie zbliżaj się do drapieżnika, a szczególną ostrożność zachowaj w okresie wychowywania młodych, bo jest szansa, że trafisz na niedźwiedzicę z miotem. Jeśli zobaczysz drapieżnika, który Cię jeszcze nie zauważył, zachowaj spokój i po prostu powoli, cicho zacznij się wycofywać tą samą drogą, którą przyszedłeś. Aby uniknąć spotkania z niedźwiedziem w polskich górach, choć w towarzystwie i rozmawiaj, bo ludzkie odgłosy często odstraszają zwierzę.

W razie spotkania oko w oko unikaj patrzenia zwierzęciu w oczy, ale staraj się go obserwować. Nie uciekaj, bo to mogłoby sprowokować atak niedźwiedzia i zmusić zwierzę do pogoni, a porusza się szybciej niż człowiek. Nie wchodź też na drzewa, nie krzycz piskliwym głosem, nie wykonuj gwałtownych ruchów.

Prewencja jest lepsza niż konfrontacja. Wybierając się w rejon bytowania drapieżników, warto wiedzieć, czym odstraszyć niedźwiedzia skutecznie. Nie wszystkie narzędzia sprawią, że zminimalizujesz ryzyko ataku, gdy spotkasz drapieżnika kilka metrów od siebie, ale dzięki niektórym zwierzę będzie bardziej zdezorientowane i może po prostu odejść: 

• gaz na niedźwiedzie to najskuteczniejsza broń defensywna. Nie jest to zwykły gaz pieprzowy, lecz specjalna mieszanka o zasięgu do 10 metrów, tworząca chmurę drażniącej substancji,
  
• dzwoneczki na niedźwiedzia to popularny gadżet, który dzwoni przy każdym Twoim kroku. Sygnalizuje zwierzęciu Twoją obecność, dzięki czemu nie zaskoczysz go na szlaku; przyda się, by uniknąć natknięcia się na niedźwiedzia, gdy wędrujesz sam,
  
• gwizdek ratunkowy daje bardzo głośny sygnał, który może zdezorientować zwierzę, choć należy go używać z rozwagą, by nie rozjuszyć drapieżnika.

Wiele osób pyta, kiedy niedźwiedź atakuje. Zanim to nastąpi, zwierzę zazwyczaj wysyła sygnały ostrzegające i straszące. Jeśli niedźwiedź staje na dwóch łapach, zazwyczaj nie jest to postawa agresywna; drapieżnik po prostu próbuje Cię lepiej widzieć i czuć. Możesz jednak podejrzewać, że sprowokowałeś niedźwiedzia, gdy:

• kładzie po sobie uszy,
  
• kłapie zębami,
  
• wydaje z siebie niskie pomruki,
  
• uderza łapami o ziemię.
  

Zastanawiasz się, co odstrasza niedźwiedzie na co dzień? Przede wszystkim hałas, ale ten kontrolowany. Śpiewanie, głośne mówienie, czy uderzanie kijami o siebie podczas wędrówki przez gęste zarośla to najlepsze metody. Warto też zachować ostrożność i nie wprowadzać psów luzem bez smyczy na tereny, gdzie bytują niedźwiedzie, bo o ile unika on kontaktu z człowiekiem, tak obecność szczekającego psa szybko zmusi niedźwiedzia do ataku, zwłaszcza gdy będzie bronić młodego niedźwiadka. Nie wolno zbliżać się do jaskiń i gawr i zostawiać na szlaku śmieci, co mogłoby zachęcać zwierzęta do opuszczania naturalnego środowiska w stronę szlaków.

Czego nie lubią niedźwiedzie? Przede wszystkim niedźwiedzie nie lubią zapachu człowieka, dlatego często w przypadku spotkania z niedźwiedziem drapieżnik się wycofuje. W razie podejrzenia, że w pobliżu jest drapieżnik, nie naśladuj dźwięków niedźwiedzia, bo możesz skłonić go do ataku.

Każde spotkanie z niedźwiedziem na szlaku turystycznym (szczególnie jeśli zwierzę było blisko ludzi) warto zgłosić odpowiednim służbom. Pomaga to w monitorowaniu ich aktywności i zapewnieniu bezpieczeństwa innym turystom. O widoku niedźwiedzia w Tatrach i Bieszczadach możesz powiadomić pracownika parku lub strażnika albo zadzwonić do centrali. Warto oznaczyć konkretnie miejsce na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego, co pomoże specjalistom namierzyć zwierzę.

W lasach państwowych możesz poinformować lokalne nadleśnictwo. Jeśli jednak spotkanie nie przebiegnie w przewidywalny sposób, na przykład zwierzę jest ranne lub agresywne, możesz zadzwonić pod 112. 

Podczas chodzenia po górach i lasach, zwłaszcza w takich miejscach jak TPN, warto wiedzieć, jak się zachować podczas spotkania z niedźwiedziem. Nigdy nie zostawiaj resztek jedzenia przy szlaku (zabierz je do plecaka), a w razie spotkania drapieżnika zachowaj zimną krew, bo krzyk lub nagły ruch mogą wywołać atak. Dowiedz się też, jak odstraszyć niedźwiedzia, aby do spotkania w ogóle nie doszło.