Czy białko szkodzi na nerki? Dieta w chorobach nerek

Wśród osób mających problem z nerkami nadmiar białka rzeczywiście może prowadzić do rozwoju przewlekłej choroby nerek. Dlatego ograniczenie ilości białka w diecie jest kluczowym zaleceniem dietetycznym w nefrologii. Problem polega na tym, że ta zależność była przez lata błędnie przenoszona na osoby zdrowe.

Zdrowe nerki pracują z dużą rezerwą funkcjonalną i bez problemu radzą sobie ze zwiększoną podażą protein dostarczanych na przykład w formie suplementu diety. Spożycie białka na poziomie typowym dla sportowców – nawet powyżej 2 g na kg masy ciała dziennie – nie powoduje trwałego uszkodzenia nerek u osób zdrowych. Potwierdzają to zarówno badania na sportowcach trenujących siłowo, jak i szersze analizy z udziałem zdrowej populacji.

U osób z prawidłową czynnością nerek badania nie potwierdzają, że wysokobiałkowa dieta prowadzi do uszkodzenia nerek. Badania przeprowadzone na sportowcach trenujących siłowo i stosujących dietę wysokobiałkową konsekwentnie wskazują na brak niekorzystnego wpływu na zdrowe nerki. Nie obserwuje się istotnych zmian w poziomie kreatyniny ani w wartości współczynnika filtracji kłębuszkowej eGFR.

Odżywki białkowe stosowane zgodnie z zaleceniami producentów i w ramach zbilansowanej diety nie stanowią zagrożenia dla zdrowych nerek. Ich skład oparty jest na tych samych frakcjach protein, które dostarczamy z codziennym jedzeniem, jak serwatka, kazeina czy proteiny roślinne. Są to pełnowartościowe źródła aminokwasów, a nie substancje o szczególnym działaniu nefrotoksycznym.

Sytuacja zmienia się diametralnie, gdy czynności nerek są już upośledzone. Podczas metabolizmu i rozkładu białek powstają szkodliwe produkty przemiany materii, które zdrowe nerki wydalają z moczem, a niewydolne zatrzymują, powodując toksemię mocznicową. Zbyt duża ilość białka powoduje nadmierne obciążenie nerek i przyspiesza proces choroby.

Dlatego ilości białka w diecie przy problemach z nerkami muszą być ściśle kontrolowane i dostosowane do aktualnej wartości przesączania kłębuszkowego eGFR oraz poziomu kreatyniny w surowicy. To właśnie te parametry decydują o tym, ile białka dziennie pacjent może bezpiecznie spożywać, a nie ogólne zalecenia dla zdrowej populacji.

Warto też wiedzieć, że związek między białkiem a poziomem filtracji kłębuszkowej jest dwukierunkowy – w przypadku zdrowych nerek zwiększona filtracja po posiłku wysokobiałkowym to normalna i przejściowa reakcja fizjologiczna, a nie sygnał uszkodzenia.

• U osób z prawidłową czynnością nerek – przy wartości GFR powyżej 60 ml/min – zaleca się spożycie białka na poziomie 0,8-1,0 g na kg masy ciała dziennie. Gdy czynność nerek jest upośledzona, a eGFR spada poniżej 60 ml/min, dobowa podaż białka jest zmniejszana, a szczegółowe zalecenia ustalane są przez nefrologa i dietetyka.
  
• Przy łagodnej niewydolności nerek zaleca się 0,8-0,9 g białka na kg masy ciała dziennie, przy umiarkowanej – 0,6-0,7 g, a przy zaawansowanej nawet 0,3-0,5 g z jednoczesną suplementacją keto analogów aminokwasów pod ścisłą kontrolą lekarza.
• Dla pacjenta ważącego 70 kg z umiarkowaną niewydolnością nerek oznacza to zaledwie 42-49 g białka dziennie, znacznie poniżej tego, co spożywa przeciętna aktywna fizycznie osoba. Dieta niskobiałkowa przy niewydolności nerek jest lecznicza i wymaga indywidualnego podejścia dietetycznego.

Nie wszystkie źródła białka wpływają na nerki tak samo. Białko zwierzęce, szczególnie z czerwonego mięsa w diecie o wysokiej zawartości białka może bardziej obciążać nerki niż białko roślinne ze względu na wyższy ładunek kwasowy i metaboliczny. U pacjentów z chorobami nerek zaleca się uwzględnienie roślinnych źródeł protein jako uzupełnienia, choć ich przyswajalność i wartość biologiczna są niższe niż białka zwierzęcego.

Izolat białka serwatkowego, kazeina czy proteiny roślinne to produkty przetworzone o dobrze zbadanym profilu bezpieczeństwa dla zdrowych nerek. Ryzyko pojawia się dopiero wtedy, gdy istniejące choroby są niezdiagnozowane lub ignorowane, a podaż białka przez długi czas znacznie przekracza zalecenia.

Dla sportowców i osób aktywnych fizycznie dieta wysokobiałkowa pozostaje bezpieczna pod warunkiem, że nerki pracują prawidłowo. Warto jednak regularnie sprawdzać podstawowe parametry nerkowe:

stężenie kreatyniny w surowicy,
poziom cystatyny,
wartość eGFR.

Jest to szczególnie istotne przy długotrwałym stosowaniu diet o bardzo wysokiej zawartości białka lub suplementacji. Jeśli masz rozpoznaną chorobę nerek, cukrzycę lub nadciśnienie, a więc schorzenia, które zwiększają ryzyko przewlekłej choroby, zawsze skonsultuj spożycie białka i plan żywieniowy z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.