Przedawkowanie kofeiny – czy nadmiar kawy i herbaty może szkodzić zdrowiu?

Kofeina jest naturalnym związkiem chemicznym występującym w ziarnach kawy, liściach herbaty, kakao i guaranie. Substancja aktywna to alkaloid purynowy, który działa pobudzająco na ośrodkowy układ nerwowy, poprawiając koncentrację i zwiększając czujność. Ten środek zmniejsza uczucie senności i zmęczenia poprzez blokowanie receptorów adenozyny, a na dodatek może zwiększać wydolność fizyczną i psychiczną organizmu. 

Czy kofeina jest szkodliwa? Ten związek ma korzystny wpływ na organizm, ale spożywanie go w nadmiarze może nieść ze sobą także potencjalnie szkodliwe skutki uboczne. Co prawda przyspiesza akcję serca i metabolizm, jednak może powodować problemy z ciśnieniem krwi, a nawet wywoływać choroby serca.

Coraz częściej w artykułach naukowych i zaleceniach medycznych pojawia się pojęcie bezpiecznej dawki kofeiny. Jest to ilość związku aktywnego, która nie będzie powodowała zagrożenia dla zdrowia. Przyjmuje się, że dla zdrowej osoby dorosłej bezpieczna ilość kofeiny wynosi około 300 do 400 mg dziennie. Przekłada się to na 3-4 filiżanki kawy, 5-8 szklanek czarnej herbaty lub 8-12 filiżanek herbaty zielonej. 

Nawet podana wyżej dawka może szkodzić zdrowiu szczególnych grup ludzi. Dla kobiet w ciąży zalecany limit to maksymalnie 200 mg kofeiny dziennie. Dzieci i młodzież powinny ograniczyć kofeinę do 2,5 mg na każdy kilogram masy ciała. Warto pamiętać, że kofeinę przyjmujemy z różnych źródeł, dlatego należy zsumować jej zawartość w kawie, herbacie, napojach gazowanych, suplementach i słodyczach z czekoladą.

Często można spotkać się z pytaniem o to, jaka ilość kofeiny może zabić. Według naukowców z Uniwersytetu McGill w Montrealu śmiertelne stężenie kofeiny we krwi wynosi 180 mg w litrze krwi. 

Pierwsze objawy zatrucia kofeiną mogą pojawić się po przekroczeniu około 500 mg dobowego spożycia. Osoby wrażliwe będą odczuwać skutki już po mniejszych dawkach, nawet na poziomie 300 mg na dobę. Łatwiej jest przedawkować, przyjmując kofeinę zawartą w suplementach i napojach energetycznych, a także pijąc napoje z wysoką zawartością tego związku na pusty żołądek. 

Najczęściej występujące niepokojące objawy to:

• nadpobudliwość,
  
• drżenie rąk,
  
• zaburzenie rytmu serca i kołatanie,
  
• duszności,
  
• bezsenność, a także niepokój.
  

Długotrwałe przekraczanie bezpiecznej dawki kofeiny może prowadzić do rozstroju organizmu i przewlekłych dolegliwości zdrowotnych. Szkodliwość kofeiny objawia się w następujący sposób: 

• przewlekłe pobudzenie układu nerwowego – nadmiar kofeiny stale podnosi poziom kortyzolu, a to prowadzi do przemęczenia, drażliwości i problemów ze snem;
  
• bezsenność i zaburzenia rytmu snu – regularne nadużywanie kawy lub herbaty rozstraja zegar biologiczny i pogarsza jakość odpoczynku;
  
• nadciśnienie tętnicze – kofeina powoduje skurcz naczyń krwionośnych i podnosi ciśnienie, zwiększając ryzyko chorób serca;
  
• problemy żołądkowo-jelitowe – nadmiar kofeiny nasila wydzielanie kwasu żołądkowego, powodując zgagę, refluks i bóle brzucha;
  
• zwiększone ryzyko lęków i depresji – przewlekłe pobudzenie może zaburzać równowagę neuroprzekaźników i skutkować pogorszeniem nastroju;
  
• utrata naturalnej energii – po latach nadmiernego spożywania kofeiny organizm reaguje zmęczeniem i potrzebą coraz większych dawek, by uzyskać efekt pobudzenia.

Wbrew obiegowej opinii o jej bezpiecznym działaniu może dojść do uzależnienia od kawy. Objawy uzależnienia pojawiają się, kiedy organizm przyzwyczaja się do codziennej dawki kofeiny i reaguje negatywnie na jej brak. Dla uzyskania potrzebnego efektu pobudzenia uzależniony musi pić coraz więcej kawy i herbaty, ponieważ organizm wykazuje tolerancję na ten środek. 

O uzależnieniu można mówić, kiedy przyjmowanie kofeiny staje się nałogowym rytuałem, a nie świadomym wyborem. Może pojawić się już po regularnym spożywaniu kilku filiżanek kawy dziennie przez parę tygodni. Jeśli kilkudniowe odstawienie spowoduje spadek nastroju i koncentracji, a brak porannej kawy doprowadzi do bólu głowy, zmęczenia i rozdrażnienia, można mówić o uzależnieniu.

• bóle głowy już po niespełna dobie od odstawienia; 
  
• senność i brak energii;
  
• rozdrażnienie, obniżony nastrój i problemy z koncentracją;
  
• uczucie ciężkości i „mgły mózgowej”,
  
• fizyczne bóle mięśni i mdłości.
  

Kofeina dodawana jest do wielu suplementów diety, zwłaszcza przeznaczonych dla osób aktywnych fizycznie. Znajduje się w środkach pobudzających, przedtreningowych, poprawiających koncentrację, a nawet wspomagających odchudzanie. Zawartość kofeiny w pojedynczej tabletce lub napoju może wynieść od 100 mg do nawet 300 mg. To przekłada się na 3 filiżanki espresso, które w normalnych okolicznościach wypija się w ciągu całego dnia.

Problemem jest nie tylko duża ilość kofeiny w takich suplementach, ale przyjmowanie ich razem ze standardowymi napojami. Na dodatek wiele z suplementów nie zawiera dokładnych informacji o zawartości kofeiny lub łączy ją z innymi stymulantami takimi jak guarana czy yerba mate. W efekcie nawet przy 2-3 napojach energetycznych dziennie można przekroczyć bezpieczną porcję tej substancji. 

Kawa to nie lek na odchudzanie i poprawę samopoczucia, ale w małych dawkach może tak działać. Warto zatem pilnować dziennego spożycia i obserwować swój organizm w celu zminimalizowania ryzyka wystąpienia niepożądanych skutków. Pamiętaj też, że kofeina znajduje się nie tylko w kawie, ale i w innych napojach oraz w słodyczach.