Obłoki srebrzyste – wyjątkowe chmury na nocnym niebie. Jak je obserwować?

Wyjątkowe obłoki srebrzyste (noctilucent clouds) należą do chmur mezosferycznych. Oznacza to, że powstają w mezosferze – najwyższej partii ziemskiej atmosfery, na granicy z przestrzenią kosmiczną. Ta strefa znajduje się na wysokości 50-90 km.

NLC, bo tak nazywa się je w skrócie, po raz pierwszy zaobserwowano dopiero pod koniec XIX wieku, a dokładniej w roku 1885. Pierwszą hipotezą był wpływ wybuchu wulkanu Krakatau. Po zniknięciu skutków tego wydarzenia oraz unoszącego się pyłu, obserwacje obłoków srebrzystych wcale jednak nie ustały. Obecna teoria opiera się na mikrometeorytach i meteorach, które spalają się w wyższych partiach atmosferycznych, a także gazach wylotowych z rakiet lecących w kosmos. Para wodna zmienia się w kryształki lodu, które następnie tworzą te wyjątkowe chmury.

To właśnie te cząsteczki są odpowiedzialne za piękny, srebrzysty blask. Kryształki lodu odbijają promienie słoneczne. Z perspektywy obserwatora na powierzchni Ziemi słońce już dawno zaszło za horyzont, lecz im większa wysokość, tym większe znaczenie odgrywa zakrzywienie planety. Promienie spotykają się więc z lodem, który odbija światło w kierunku obserwatora. Sprawia to, że tego typu obłoki widać tylko o konkretnych porach roku na konkretnych szerokościach geograficznych. 

Aby móc w ogóle zaobserwować obłoki srebrzyste, konieczne jest uzyskanie właściwego kąta i odległości pomiędzy słońcem, chmurą oraz obserwatorem. Optymalnym obszarem, na którym z reguły można ujrzeć obłoki srebrzyste, jest obszar od 50° do 70° szerokości geograficznej – zarówno na półkuli północnej, jak i południowej. W tej strefie znajduje się chociażby Polska.

Ważny jest również kąt słońca – optimum to pomiędzy 6° a 16° poniżej linią horyzontu. Tłumaczy to, dlaczego obłoków srebrzystych nie można obserwować na równiku czy biegunach – promienie słoneczne nie są w stanie odbić się od kryształków lodu pod odpowiednim kątem.

Najlepszy okres na obserwacje to okolice letniego przesilenia. Wtedy bowiem dni są najdłuższe, a nachylenie Ziemi pozwala na uzyskanie odpowiednich kątów. Istnieje również wtedy największa szansa na bezchmurne noce – wszystkie chmury znajdujące się poniżej obłoków srebrzystych mogą bowiem zrujnować obserwacje. Chociaż sezon na obłoki trwa tak naprawdę od maja do sierpnia, najlepszym widokiem można cieszyć się w czerwcu i lipcu. Tuż po zmroku obłoki powinny zacząć być widoczne i nie przestaną mienić się nawet do 2 w nocy!

Jeśli chcesz wiedzieć, kiedy mogą pojawić się obłoki srebrzyste, radar dostępny w Internecie może być ogromnym wsparciem. Wiele instytutów badawczych publicznie udostępnia zapisy, dzięki którym możesz na bieżąco śledzić pozycję i ewentualne występowanie tych chmur.

Jeśli chcesz spróbować swoich sił w fotografowaniu nieba, obłoki srebrzyste to świetne miejsce startu. Nie jest to najłatwiejsza misja, lecz efekty potrafią zapierać dech w piersiach. Jak przygotować się do polowania na piękne ujęcia?

Warto wybrać sprzęt, który poradzi sobie z małą ilością światła. Dobra lustrzanka czy aparat bezlusterkowy to solidna opcja. Zaopatrz się w statyw – dzięki temu możesz ustawić długi czas naświetlania bez obaw o stabilność i ostrość zdjęcia. Jeśli tylko możesz, wybierz miejsce bez dodatkowych źródeł światła. Miejskie światła mogą mocno zaburzyć obserwacje i końcowy efekt. Potem wystarczy tylko uzbroić się w cierpliwość i czekać na pojawienie się chmur, jeśli są na daną noc planowane. Pamiętaj o ciepłym ubraniu, namiocie i śpiworze.

Obłoki srebrzyste niezmiennie zachwycają zarówno astrofotografów, jak i przypadkowych obserwatorów. To piękne urozmaicenie letnich nocy, które można obserwować między innymi na polskim niebie. Wystarczy tylko być czujnym i uważnie sprawdzać, czy dziś warunki pozwalają na ujrzenie tych wyjątkowych zjawisk!