Pierwsza pomoc tonącemu – zasady bezpiecznego pomagania

Wiele osób wyobraża sobie, że osoba tonąca zachowuje się jak na filmach: krzyczy, macha rękami, nogami, wywołuje wzburzenie wody – to poważny błąd. Typowe oznaki tonięcia to:

• nieruchome, szeroko otwarte oczy, brak kontaktu wzrokowego z osobą w kryzysie;
  
• ręce rozłożone na boki, jakby próbowały utrzymać równowagę;
  
• głowa nisko nad wodą, usta tuż przy powierzchni;
  
• brak reakcji na nawoływanie;
  
• pionowa sylwetka, bez efektywnego ruchu kończyn.
  

Bezpieczeństwo ratownika czy osoby decydującej się na interwencję jest najważniejsze, bo inaczej ofiar może być więcej. Każda akcja ratownicza, zwłaszcza w wodzie, niesie ryzyko utraty życia także przez osobę niosącą pomoc. Zanim zdecydujesz się na podjęcie takiej akcji, warto mieć świadomość własnych umiejętności. Dlatego należy pamiętać o kilku żelaznych zasadach:

Zanim wejdziesz do wody, upewnij się, że znasz jej głębokość, temperaturę, nurt oraz warunki pogodowe. Oceń, czy masz wystarczającą siłę, by pomóc i bezpiecznie wrócić. Pływanie wymaga nie tylko kondycji, ale także znajomości techniki, osoba tonąca będzie za wszelką cenę walczyć o życie, więc decyduj się na ratowanie kogoś tylko wtedy, gdy samemu potrafisz dobrze pływać.

Użyj liny, deski, koła ratunkowego lub innego sprzętu. W wodzie otwartej warto mieć nawet zwykłą plastikową butelkę z powietrzem – może uratować życie. Dobry nawyk w przypadku pływania open water, czyli na otwartych zbiornikach to wyposażenie się w bojkę pływacką, która nie tylko zwiększa widoczność pływaka, ale może także uratować życie na przykład w sytuacji niespodziewanego skurczu czy problemów zdrowotnych.

Jeśli to możliwe, poproś innych o wsparcie. Jedna osoba może wezwać służby, druga asekurować liną, trzecia monitorować sytuację. Praca zespołowa daje najlepsze rezultaty. Są to sprawdzone i przetestowane metody. Podobnie postępuje się w przypadku poszukiwań topielca na otwartym akwenie na przykład w morzu.

Plażowicze mogą utworzyć tak zwany łańcuch życia. Ludzie łapią się mocno za ręce i taki łańcuch swoim zasięgiem może objąć sporty teren, co znacznie zwiększa szanse na to, że ktoś zauważy osobę zaginioną. Pamiętaj również, że każdy ratownik, który nie zadba o swoje bezpieczeństwo, przestaje być ratownikiem – staje się kolejną ofiarą.

Trzeba pamiętać, że interwencja w wodzie to nie żarty i przed podjęciem decyzji o wejściu do wody trzeba być pewnym i przekonanym. Każde ratowanie można podzielić na kilka etapów interwencji. Postępuj według poniższych kroków, aby zwiększyć szansę na skuteczną pomoc bez ryzyka własnego zdrowia czy życia.

Najpierw oceń sytuację:

• gdzie jest tonący?
  
• jak daleko jest od brzegu?
  
• czy widać oznaki przytomności?
  

• trzymaj się!
  
• rzucam ci coś!
  
• złap to i czekaj na pomoc!
  

Jeśli musisz wejść do wody, rób to ostrożnie i z asekuracją. Podchodź od tyłu, trzymając dystans. Jeśli tonący jest pobudzony, unikaj bezpośredniego kontaktu, dopóki nie przestanie walczyć. Gdy masz sprzęt (deska, koło, bojka), podaj go z odległości. Dopiero potem przystąp do chwytu ratowniczego, najczęściej wykonuje się go, chwytając tonącego za żuchwę lub pod pachy, z głową poszkodowanego ponad wodą.

Trzymaj osobę tonącą na plecach lub bokiem, utrzymuj twarz tej osoby nad powierzchnią. Jeśli to możliwe, korzystaj ze wsparcia fal lub nurtu, na otwartym morzu zwróć uwagę na to, czy jest przypływ, czy odpływ. Wspieraj się nogami, unikaj gwałtownych ruchów. Gdy jesteś blisko brzegu, poproś o pomoc inne osoby, by wyciągnęły poszkodowanego.

Po dotarciu do brzegu natychmiast oceń stan poszkodowanego:

Czy oddycha?
Czy jest przytomny?
Czy reaguje na głos lub dotyk?

Jeśli nie oddycha, pierwsza pomoc na brzegu osobie tonącej zakłada rozpoczęcie resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO):

Krok 1. 5 wdechów ratowniczych,

Krok 2. następnie 30 uciśnięć klatki piersiowej,

Krok 3. 2 wdechy,

Krok 4. kontynuuj do przyjazdu służb lub powrotu oddechu.

Jeśli tonący jest przytomny, ułóż go w pozycji bocznej ustalonej i przykryj kocem lub folią NRC, aby zapobiec wychłodzeniu.

Podtopienie blisko brzegu to najczęstszy przypadek i jednocześnie najbezpieczniejszy. Wiele osób wpada w panikę już w płytkiej wodzie, potykając się lub zaplątując w roślinność. Wtedy wystarczy:

• sięgnąć dłonią lub kijem,
  
• mówić spokojnym tonem, zachęcając do złapania się,
  
• asekurować własne ciało – nie pochylać się za bardzo nad wodą.
  

Na jeziorach czy w morzu ratowanie wymaga większej ostrożności. Woda może być zimna, głęboka, a prąd nieprzewidywalny. W takiej sytuacji:

• Nie dopływaj wprost – podpłyń po łuku, by utrzymać widoczność i kierunek.
  
• Staraj się podawać przedmiot z dystansu, np. wiosło, sznur, deskę.
  
• Jeśli musisz podpłynąć, zawsze rób to z asekuracją i od tyłu.
  
• Po wydobyciu osoby z wody niezwłocznie okryj ją i monitoruj oddech.

To jedna z najtrudniejszych i najbardziej ryzykownych akcji. Lód może pękać pod ratownikiem, dlatego:

• Nie biegnij – pełznij na brzuchu, rozkładając ciężar ciała;
  
• Użyj deski, drabiny lub gałęzi jako podpory;
  
• Podaj ofierze szalik, kij lub linę – nie podchodź bezpośrednio do przerębli;
  
• Po wyciągnięciu z wody zdejmij mokre ubranie, osusz ciało i ogrzej poszkodowanego.
  

Pomoc osobie tonącej to nie tylko odwaga, ale i technika. Niestety, błędy popełniane przez osoby niedoświadczone mogą prowadzić do tragedii. Oto najczęstsze z nich:

1. wchodzenie do wody bez oceny ryzyka,
   
2. zbliżanie się do tonącego od przodu,
   
3. próba „siłowego” wyciągnięcia z paniki,
   
4. brak wezwania pomocy,
   
5. nieumiejętne przeprowadzenie RKO.
   

Skuteczne ratowanie zaczyna się od profilaktyki. Oto kilka zasad, które znacząco zmniejszają ryzyko tonięcia.

• Nigdy nie kąp się samemu. Nawet doświadczeni pływacy mogą dostać skurczu lub stracić orientację.
  
• Unikaj alkoholu i narkotyków. Nawet niewielka ilość obniża refleks i osąd sytuacji. Używki, podobnie jak prąd elektryczny — nie idą w parze z wodą i od tej zasady nie ma wyjątków. Ponadto alkohol może sprzyjać powstawaniu skurczów mięśni, co jest częstym powodem utonięć.
  
• Nie skacz do nieznanej wody. Uraz kręgosłupa to jedna z najczęstszych przyczyn utonięć. Dotyczy to przede wszystkim skoków na główkę, które są obarczone największym ryzykiem i taki brak rozwagi może prowadzić do kalectwa. Jednak skok na nogi również może doprowadzić do poważnych złamań kończyn.
  
• Pilnuj dzieci. Dziecko może utonąć w wodzie o głębokości nawet 20 cm – wystarczy kilkanaście sekund i nieuważne, przypadkowe zachłyśnięcie się. Woda dostaje się do płuc i dochodzi do paniki.
  
• Korzystaj tylko z kąpielisk strzeżonych. Ratownik to nie formalność, to realna gwarancja bezpieczeństwa.

Ratowanie osoby, która się topi to ogromna odpowiedzialność. Liczy się spokój, szybka ocena sytuacji i znajomość procedur. Pierwsza pomoc przy tonięciu wymaga predyspozycji fizycznych (umiejętność dobrego pływania) i psychicznych (opanowanie, racjonalne myślenie). W każdej akcji najważniejsze jest bezpieczeństwo ratownika – bez niego nie ma skutecznej pomocy.