Czym jest bradykardia? Poznaj powiązania między bradykardią a wysiłkiem fizycznym. Kiedy spowolnienie akcji serca to niebezpieczny objaw?
Mianem bradykardii określa się spowolnienie rytmu serca do poniżej 60 uderzeń na minutę. Często występuje ona u osób regularnie uprawiających sport, u których stanowi naturalną adaptację organizmu do zwiększonego zapotrzebowania na wydolność fizyczną. Wyjaśniamy, czym jest bradykardia.
Bradykardia to spowolnienie czynności serca, czyli sytuacja, w której częstotliwość akcji serca spada poniżej 60 uderzeń na minutę u osoby dorosłej w spoczynku. U zdrowego człowieka tętno spoczynkowe serca wynosi zazwyczaj od 60 do 100 uderzeń na minutę. Warto dodać, że wyróżnia się bradykardia fizjologiczną i patologiczną.
Bradykardia fizjologiczna występuje na przykład u sportowców, osób młodych i zdrowych. Wówczas nie wywołuje niepokojących objawów i nie wymaga leczenia. Przyczyna bradykardii to w tym przypadku efekt treningu, zwiększona wydolność serca i duża objętość wyrzutowa. Niektóre osoby mają również naturalnie niższe tętno spoczynkowe.
Bradykardia patologiczna może być spowodowana chorobami serca takimi jak blok przedsionkowo-komorowy lub choroba węzła zatokowego czy zaburzeniami elektrolitowymi, niedoczynnością tarczycy czy działaniem leków, jak beta-blokery.
Wśród niepokojących objawów bradykardii występują zawroty głowy, osłabienie, szybka męczliwość, bóle w klatce piersiowej, duszność przy wysiłku, zaburzenia koncentracji, a w ciężkich przypadkach omdlenia lub utrata przytomności. Do symptomów mogą dołączać również zaburzenia widzenia, uczucie kołatania serca czy spowolnienie reakcji. Nasilenie objawów zwykle zależy od stopnia zwolnienia bicia serca oraz zdolności organizmu do kompensacji niedostatecznego przepływu krwi.
Alarmujący sygnał to fakt, że nie dochodzi do prawidłowego przyspieszenia tętna podczas wysiłku. Niebezpieczne jest także, gdy serce bije zbyt wolno podczas spoczynku. Zwolnienie akcji serca nie powinno pojawiać się nagle u osoby dotychczas zdrowej. Kiedy dochodzi do tego w przebiegu chorób serca, niedoczynności tarczycy czy zaburzeń elektrolitowych, należy pilnie skonsultować się z lekarzem. Podobnie zresztą, kiedy zachodzi ona w związku z przyjmowaniem leków, na przykład beta-blokerów, digoksyny i prowadzi do złego samopoczucia. Wszystkie te objawy stanowią sygnał ostrzegawczy idący w parze z bradykardią i mogą oznaczać, że Twoje serce pracuje zbyt wolno i czas wykonać odpowiednie badania.
Jak wspomnieliśmy, zaburzenia rytmu serca podczas aktywności fizycznej nie powinny budzić niepokoju. Pojawia się u osób regularnie uprawiających sport, zwłaszcza dyscypliny wytrzymałościowe, takie jak biegi długodystansowe, kolarstwo czy pływanie. Serce sportowca dzięki powiększeniu jam i pogrubieniu ścian komór zyskuje większą objętość wyrzutową, a w rezultacie może pompować odpowiednią ilość krwi przy mniejszej liczbie uderzeń na minutę. Tętno spoczynkowe zawodowych sportowców może wynosić nawet 35-50 uderzeń na minutę, a podczas snu spadać jeszcze niżej. Organizm jest przystosowany do takiej pracy serca.
Leczenie bradykardii u sportowców nie jest konieczne i nie wymaga ograniczenia aktywności, jeśli nie towarzyszą jej niepokojące objawy. Jeśli masz wątpliwości, możesz wykonać badania kontrolne, takie jak EKG lub próbę wysiłkową, aby odróżnić bradykardię fizjologiczną od patologicznej.
Bradykardia a wysiłek fizyczny to zagadnienie wymagające przemyślanego, odpowiedzialnego podejścia i diagnostyki lekarskiej. Wiele zależy też od tego, czy bradykardia ma charakter fizjologiczny, czy patologiczny. Zatem, jak może wyglądać kwestia bradykardia a sport w praktyce? Jeśli zmagasz się z tym problemem, możesz uprawiać:
Marsze i nordic walking, ponieważ jest to umiarkowany wysiłek i łatwo kontrolować jego tempo oraz intensywność.
Jazdę na rowerze (rekreacyjną) w spokojnym tempie.
Ćwiczenia w wodzie, takie jak pływanie rekreacyjne czy aquaaerobik bezpieczny przy spowolnieniu akcji serca.
Joga, pilates oraz rozciąganie wzmacniają ciało i poprawiają elastyczność bez dużego obciążenia serca.
Ćwiczenia oddechowe i relaksacyjne regulują pracy układu krążenia i zmniejszają stres, co ma duże znaczenie w przypadkach bradykardii.
Spokojny trening siłowy z małymi obciążeniami bez nagłego wstrzymywania oddechu.
Aby ocenić czynność serca w trakcie wysiłku lub w spoczynku, wykonuje się badania, takie jak EKG, echo serca czy Holter. Monitoruje się impulsy elektryczne serca, a czasem potrzebna jest ocena funkcji nerwu błędnego. W ciężkich przypadkach lekarz może rozważyć implantację stymulatora serca. Podczas rutynowych badań kardiolog ocenia także jamy serca oraz osłuchuje serce w spoczynku.
Leczenie polega na usunięciu lub skorygowaniu przyczyny, która wywołuje wolny rytm serca. Zazwyczaj oznacza to rezygnację lub zmianę leczenia farmakologicznego powodującego spowolnienie pracy serca, takich jak beta-blokery czy digoksyna. Bradykardia wymaga też leczenia chorób towarzyszących, takich jak niedoczynność tarczycy, zaburzenia elektrolitowe czy infekcje. W chorobach serca, zapaleniu mięśnia sercowego lub zawału, należy wprowadzić terapię kardiologiczną. Gdy dochodzi do ostrej bradykardii z objawami, stosuje się leczenie doraźne, czyli najpierw podanie atropiny dożylnie, a jeśli nie przynosi ona efektu, wdraża się leki wspomagające pracę serca, takie jak adrenalina czy dopamina.
W cięższych przypadkach konieczne bywa czasowe wszczepienie elektrody stymulującej. U pacjentów z przewlekłymi i nasilonymi zaburzeniami przewodzenia, blokiem przedsionkowo-komorowym III stopnia bądź zespołem chorego węzła zatokowego, ostatecznym rozwiązaniem jest implantacja stałego rozrusznika serca, który reguluje i kontroluje rytm pracy mięśnia sercowego.
Bradykardia u osób aktywnych fizycznie bywa naturalną adaptacją organizmu i nie stanowi przeszkody w bezpiecznym uprawianiu sportu. Sytuację tę zmieniają niepokojące objawy czy nawet choroby takie jak niewydolność serca. Wówczas trzeba skonsultować się z lekarzem i przeprowadzić odpowiednie badania kontrolne.
