Ćwiczenia w wodzie – fizjoterapia dla każdego, kto chce zadbać o zdrowie

Zajęcia rehabilitacyjne na basenie i szeroko pojęta aquaterapia dostosowana do indywidualnych potrzeb to takie środowisko, w którym ciało pracuje intensywnie, ale pacjent subiektywnie odczuwa lekkość wykonywania ruchów. Krążenie krwi przyspiesza, napięcia mięśniowe się zmniejszają, ciepła woda wspiera redukcję bólu oraz obrzęku, a pacjent nie odczuwa „pieczenia” w mięśniach. 

Co więcej, dzięki naturalnej wyporności rehabilitacja dzieci w wodzie, podobnie jak dorosłych, umożliwia przeprowadzenie zajęć, które poza basenem bywają trudne na przykład z powodu ograniczonej ruchomości. Z tego powodu ćwiczenia rehabilitacyjne w wodzie z wykorzystaniem odpowiedniego sprzętu do pływania są łagodne dla stawów, a jednocześnie mocno angażujące mięśnie. 

Ćwiczenia w wodzie sprawdzają się w wielu sytuacjach, między innymi w trakcie powrotu do sprawności po urazach lub nawet regularnego wspierania ogólnej kondycji fizycznej. Poniżej przygotowaliśmy przejrzysty podział, który ułatwi zrozumienie, kto najwięcej zyskuje dzięki terapii w wodzie oraz kiedy taka metoda jest szczególnie wskazana.

Basen daje nieograniczoną przestrzeń do pracy nad wieloma dysfunkcjami ciała. Woda prowadzi ruch w sposób łagodny, dzięki czemu pacjent łatwiej skupia się na technice i kontroli nad mięśniami. W jakich schorzeniach okaże się szczególnie pomocny? Między innymi w przypadku:

– bólu kręgosłupa oraz ograniczeniach ruchomości wynikających z przeciążeń i zmian degeneracyjnych;
– urazów ortopedycznych wymagających odbudowania siły mięśniowej oraz płynności ruchu;
– schorzeń neurologicznych, które wpływają na koordynację i kontrolę ciała;
– nadwagi oraz trudności w wykonywaniu aktywności na lądzie z powodu obciążeń stawów;
– sztywności stawów związanej z chorobami reumatologicznymi oraz przewlekłym bólem;
– osłabienia po długiej immobilizacji, gdy ciało potrzebuje bezpiecznego środowiska do powrotu do aktywności;
– potrzeby poprawy krążenia oraz zmniejszenia obrzęku, co ułatwia ciepła woda i łagodny opór;
– konieczności odbudowy stabilizacji tułowia poprzez ćwiczenia rehabilitacyjne w wodzie.

Na zajęcia rehabilitacyjne w wodzie trafiają różni pacjenci, ponieważ jest to forma pracy z ciałem dopasowana do wielu potrzeb. Woda wspomaga w stopniowym powrocie do aktywności, daje możliwość oswojenia się z ruchem bez bólu. Kto powinien korzystać z fizjoterapii wodnej? Przede wszystkim:

– seniorzy, którzy potrzebują łagodnej formy ruchu oraz wsparcia w utrzymaniu codziennej sprawności;
– pacjenci po kontuzjach wymagający stopniowego obciążania tkanek w warunkach bezpiecznych dla stawów;
– dzieci, dla których rehabilitacja wodna przy wykorzystaniu zabawek do basenu to forma ruchu pomagająca rozwijać koordynację i czucie ciała;
– osoby z nadwagą oraz ci, którzy wracają do aktywności po dłuższej przerwie;
– pacjenci neurologiczni, którzy potrzebują środowiska sprzyjającego odbudowie kontroli mięśniowej;
– osoby w każdym wieku szukające formy aktywności wodnej łatwiejszej niż trening na lądzie;
– pacjenci pracujący nad redukcją bólu i napięcia mięśniowego, korzystający z właściwości wody.

Środowisko wodne daje możliwość pracy nad ustawieniem kręgosłupa w warunkach minimalizujących wszelkie przeciążenia, co jest szczególnie ważne właśnie przy skoliozie. Pływanie wpływa między innymi na wydłużenie osi ciała, ale jednocześnie równomiernie angażuje grupy mięśniowe odpowiedzialne za stabilizację tułowia. Fizyczna charakterystyka wody zmniejsza asymetryczne napięcia, a opór umożliwia kontrolowane wzmacnianie tych słabszych stron ciała. W dodatku terapeuta może precyzyjniej korygować ruch, ponieważ woda zwalnia dynamikę, i można dzięki niej dokładniej poczuć ustawienie miednicy oraz kręgosłupa.

Plecy okrągłe wiążą się ze zwiększoną kifozą piersiową, skróceniem mięśni klatki piersiowej oraz osłabieniem prostowników grzbietu. Ćwiczenia w wodzie na plecy okrągłe wykorzystują wypór po to, aby delikatnie wydłużać przednią stronę ciała i jednocześnie aktywować mięśnie grzbietu w bezpiecznym zakresie. Środowisko wodne sprzyja korekcji, a opór umożliwia precyzyjne wzmacnianie mięśni odpowiedzialnych za utrzymanie prawidłowej postawy. Ruchy wykonuje się wolniej, w efekcie czego pacjent świetnie czuje ustawienie łopatek, pracę mięśni międzyżebrowych oraz stabilizację centralną.

Koślawość kolan często wynika z nieprawidłowego napięcia mięśniowego oraz zaburzeń osi kończyny dolnej. W wodzie można bezpiecznie pracować nad prawidłowym ustawieniem kolan w ruchu, ponieważ ciało nie dźwiga swojego pełnego ciężaru. Terapia w wodzie daje zatem możliwość stopniowego wzmacniania mięśni pośladkowych, które stabilizują biodra, oraz mięśni stabilizujących staw kolanowy. W takich warunkach pacjent ćwiczy kontrolę osi kończyny i poprawia wzorce ruchowe, co oczywiście z czasem wspiera korekcję postawy.

Nieprawidłowości w obrębie klatki piersiowej często wpływają na pracę całego układu oddechowego oraz ustawienie kręgosłupa. Rehabilitacja w wodzie poprawia ruchomość żeber oraz obręczy barkowej, a także sprzyja pracy nad oddechem. W rezultacie dzięki środowisku wodnemu pacjent może odciążyć kręgosłup, a jednocześnie wzmacniać mięśnie stabilizujące tułów.

Poniżej przedstawiamy przykłady ćwiczeń wykorzystywanych podczas rehabilitacji na basenie; każde z nich wspiera określone struktury i umożliwia stopniowe odbudowywanie kontroli nad ruchami w bezpiecznym zakresie.

– Chodzenie w wodzie z kontrolą ustawienia miednicy – pacjent porusza się po dnie basenu w wolnym tempie, a woda stabilizuje ciało, dzięki czemu może skupić się na pracy stóp oraz osi kręgosłupa. Taki ruch poprawia koordynację i uczy płynnego przenoszenia ciężaru bez bólu.
– Unoszenie kolan z podparciem na poręczy – ciało jest odciążone, więc można ćwiczyć zakres ruchu w stawie biodrowym i wzmacniać mięśnie brzucha bez obciążania kręgosłupa. Idealne między innymi po urazach kończyn dolnych.
– Rozciąganie grzbietu w lekkim zanurzeniu – pacjent chwyta deskę do pływania i delikatnie wypycha ją przed siebie, pozwalając w ten sposób wodzie wydłużyć kręgosłup. Ruch ten nieco zmniejsza napięcia i poprawia ruchomość stawów międzykręgowych.

Poniższe ćwiczenia zwiększają intensywność pracy mięśni i w pewnym stopniu podnoszą tempo metabolizmu. Wszystkie zestawy ruchów dobrze sprawdzają się u osób, które chcą spalać energię, ale w warunkach mniejszego obciążenia stawów: bezpiecznych, efektywnych i komfortowych.

– Bieg w miejscu w wodzie na wysokości klatki piersiowej – opór wody angażuje mięśnie całego ciała, przyspiesza tętno i spala więcej energii niż podczas klasycznego treningu na lądzie.
– Wymachy nóg w podporze o brzeg basenu – woda pomaga utrzymać równowagę, a opór zwiększa pracę mięśni pośladkowych oraz ud. To świetny sposób na poprawę siły i kształtowanie sylwetki.
– Sprinty z deską – pacjent trzyma deskę przed sobą i szybko porusza się naprzemiennie nogami. Ten rodzaj aktywności buduje wydolność i sprzyja redukcji tkanki tłuszczowej.

Dzięki zajęciom w wodzie można łączyć kontrolowany ruch z komfortem wynikającym z odciążenia ciała i relaksacją. W efekcie woda sprzyja pracy nad stabilizacją, elastycznością oraz wytrzymałością, a fizjoterapeuta może wykorzystać jej wszystkie właściwości po to, aby wesprzeć pacjenta w każdym wieku na każdym etapie poprawy lub odbudowania sprawności. Wszystko to sprawia, że trudno znaleźć bardziej wartościową formę aktywności niż ćwiczenia w wodzie. Fizjoterapia ma zatem same plusy – podczas rekonwalescencji, w trakcie codziennej profilaktyki zdrowotnej.