Czy picie mleka jest zdrowe? Fakty i mity na temat mleka

Trzymając się encyklopedycznej definicji, mleko to wydzielina produkowana przez gruczoły mlekowe samic ssaków. W zależności od gatunku różni się jego gęstość, zawartość tłuszczu i składników odżywczych. To właśnie dlatego smakiem, konsystencją i właściwościami różni się od siebie mleko krowie, mleko owcze i mleko kozie. Bardzo ważnym składnikiem jest laktoza, czyli cukier mleczny, składający się w dużej mierze z glukozy i galaktozy, a także tłuszczu mlecznego, substancji mineralnych, witamin i białek.

Produkty mleczne, aby mogły być tak nazywane, potrzebują mieć w składzie mleko. To właśnie dlatego z oficjalnego użycia wyszły takie zwroty jak „mleko roślinne”. Takie napoje nie zawierają mleka, dlatego nie mogą reklamować się słowem „mleko”. Zamiast tego do płynów, które wcześniej nazywane były na przykład mlekiem owsianym czy mlekiem migdałowym używa się pojęcia „napoje roślinne”.

Mleko (zarówno matki, jak i od innych ssaków) stanowi bardzo ważny składnik diety każdego dziecka. Co daje mleko maluchom i na co jest dobre mleko? Dostarcza ono dużych ilości wapnia, które jest kluczowe do rozwoju układu kostnego dziecka. Wspomaga też krzepnięcie krwi i poprawia metabolizowanie tłuszczy. Poza wapniem, spożycie mleka ma wpływ na dostarczanie maluchowi tłuszczy, białek mleka, witamin i minerałów. Jednym zdaniem, jego wartość odżywcza jest gigantyczna!

Do 12. miesiąca życia maluch powinien pod kątem mleka żywić się wyłącznie tym produkowanym przez jego mamę. Po tym czasie do diety można powoli wprowadzać mleko i produkty mleczne wytarzane na przykład z mleka krowiego. To moment, kiedy dziecko może poznawać smak jogurtów, sera, a także innych przetworów, choć warto pamiętać, że moment ich wprowadzania powinien być dobierany indywidualnie. Nie warto więc rezygnować ze spożycia mleka, jeśli dziecko nie przejawia objawów nietolerancji laktozy lub alergii.

W kontekście dzieci nikt nie kwestionuje uwzględniania mleka w planie żywieniowym maluchów czy odmawiania im picia mleka krowiego. W przypadku osób dorosłych sytuacja nie jest taka oczywista. Niektórzy uważają na przykład, że zbyt częste spożywanie mleka powoduje zwiększenie poziomu cholesterolu, ryzyko anemii, a nawet chorób sercowo-naczyniowych czy nowotworów. Można się więc zastanawiać, dlaczego mleko jest niezdrowe i czy rzeczywiście powyższe rzeczy są prawdą?

Rzeczywistość wcale nie wygląda tak dramatycznie. WHO, czyli Światowa Organizacja Zdrowia, nie traktuje mleka jako źródła cukru szkodliwego dla zdrowia. Białko zawarte w mleku jest pełnowartościowe, a dodatek witamin i minerałów jest naprawdę istotny. Wapń, fosfor, potas, witamina A, B2, B12, D – to tylko początek tej wyliczanki.

Ile mleka dziennie powinno się pić? Uznaje się, że ok 400-500 ml, choć warto pamiętać, że w skład tej normy wchodzą też wszystkie inne produkty mleczne.

To kolejny mit, z którym warto się rozprawić. Jeśli dana osoba nie ma problemów z nietolerancją laktozy, alergią na mleko lub uczuleniem na któryś z enzymów zawartych w tym napoju, nie powinno się z niego rezygnować nawet w podeszłym wieku. Regularne picie mleka to dobre narzędzie w profilaktyce kości i zębów, co u seniorów na ogromne znaczenie.

Wraz z wiekiem zwiększa się również ryzyko wystąpienia cukrzycy typu II lub chorób serca. Regularne picie mleka w objętości 1-2 szklanek dziennie (lub spożywanie produktów mlecznych) może być drogą do zdrowszego życia i zapobiegania tym chorobom.

Oczywiście nie oznacza to, że mleko powinno być spożywane bez ograniczeń i bez wyjątków. Największym problemem, który według szacunków może spotykać od 20 do nawet 37 procent Polaków, jest nietolerancja laktozy. Może się ona objawiać wzdęciami, gazami, bólami brzucha, biegunkami, kolkami, a nawet wymiotami.

W takiej sytuacji osoby z nietolerancją laktozy powinny znacznie ograniczyć spożywanie mleka i jego przetworów, a także stosować preparaty z laktazą – enzymem rozkładającym laktozę w ludzkim ciele – który ułatwi jej przetwarzanie. Konieczne jest również zmodyfikowanie swojego żywienia w taki sposób, by znaleźć inne źródło wapnia w diecie. Jeśli natomiast lubisz smak mleka, możesz stawiać na mleko bez laktozy.

Innymi problemami godnymi uwagi, które powinny skłaniać Cię ku ograniczeniu lub wyeliminowaniu mleka z diety, są:

• alergia na białka mleka krowiego;
  
• problemy z trądzikiem;
  
• choroby autoimmunologiczne;
  
• wysoki cholesterol;
  
• konflikty z niektórymi lekami.

Czasami mówi się, że wszystko może być lekiem lub trucizną w zależności od dawki. Nie powinno więc dziwić, że spożywanie mleka w naprawdę dużej ilości, na przykład po kilka szklanek dzień w dzień, może powodować pewne problemy – bez względu na to, czy pijesz mleko odtłuszczone, wzbogacane w wapń, UHT czy świeże.

Nadmiar mleka może prowadzić do problemów trawiennych, pojawiania się wyprysków i trądzików, choć nie ma dokładnego potwierdzenia, że powodem jest samo spożywanie mleka, a nie towarzyszące temu nietolerancje czy uczulenia. Najlepszą radą, jaką można w takiej sytuacji udzielić, to zachowanie zdrowego rozsądku – jak niemal ze wszystkim w życiu!