Goju-Ryu Karate (Gōjū-ryū) – twardo-miękki styl z Okinawy. Historia i trening

Jeśli chodzi o Goju-Ryu, historia jest jednoznaczna. Styl Goju-Ryu narodził się na Okinawie i do dziś uchodzi za jeden z najbardziej klasycznych nurtów okinawskiego karate. Łączy dynamiczne techniki uderzeniowe z pracą oddechu, ćwiczeniami wzmacniającymi całe ciało oraz metodami wywodzącymi się z dawnych sztuk walki rozwijanych pod wpływem kontaktów Okinawy z Chinami. Nazwa gōjū-ryū dosłownie oznacza szkołę twardo-miękką. Nazwa odnosi się do sposobu wykonywania technik, bo część ruchów wykorzystuje krótkie, zdecydowane napięcie mięśni i generowanie siły. Inne zaś bazują na rozluźnieniu, płynnym przeniesieniu ciężaru oraz odpowiednim rytmie pracy całego organizmu. Osoba obserwująca trening z boku często zauważa, że po bardzo dynamicznym bloku następuje spokojniejszy ruch, który przygotowuje kolejne uderzenie albo zmianę pozycji.

Korzenie tego systemu sięgają Okinawy i przełomu XIX i XX wieku. Ogromny wpływ na jego rozwój miał Higaonna Kanryō, który przez wiele lat studiował dawne techniki walki w Chinach. Jego uczeń, Miyagi Chōjun, uporządkował zdobywaną przez lata wiedzę, rozbudował program szkoleniowy i stworzył spójny system nauczania. To on jest autorem nazwy stylu. Efektem pracy było powstanie okinawskiej odmiany karate, która po dziś dzień stanowi jedną z najbardziej rozpoznawalnych form tego sportu.

Pierwsze zajęcia potrafią zaskoczyć osoby, które wcześniej oglądały wyłącznie zawody sportowe. Znaczną część treningu zajmuje doskonalenie pozycji, pracy bioder i kontroli oddechu, a typowych sparingów jest nieco mniej. Instruktorzy zwracają uwagę na ustawienie stóp, kierunek przenoszenia ciężaru i sposób generowania energii podczas każdego ruchu. Dopiero gdy te elementy zostaną opanowane, tempo zajęć stopniowo wzrasta. Charakterystycznym elementem stylu Goju-Ryu jest Sanchin – jedno z najbardziej znanych kata. Dla osoby postronnej wygląda dość nietypowo, ponieważ wykonuje się je powoli, z wyraźnie kontrolowanym napięciem mięśni i specyficzną pracą oddechu. W niektórych dojo instruktor podczas wykonywania kata delikatnie naciska barki lub tułów ćwiczącego. Sprawdza w ten sposób stabilność postawy zawodnika.

Istotnym elementem treningu jest również ibuki, czyli intensywny sposób oddychania stosowany podczas wybranych ćwiczeń. To także nogare, czyli spokojniejszy oddech wykorzystywany między dynamicznymi fazami ruchu. Oba sposoby oddychania pełnią odmienne funkcje i rozwija się je równolegle przez wiele lat.

Charakterystyczną cechą Goju-Ryu jest także zainteresowanie anatomią człowieka i tak zwanymi punktami witalnymi. Mówi się, że ten sam ruch może być wykorzystany przeciwko różnym obszarom ciała o większej wrażliwości na nacisk lub uderzenie. Punkty witalne to między innymi skronie, okolica oczu, rynienka podnosowa, żuchwa czy tętnica szyjna. Instruktorzy omawiają przede wszystkim biomechanikę, kierunek działania techniki oraz to, dlaczego oddziaływanie na określone miejsca pozwala skuteczniej kontrolować przeciwnika lub stworzyć możliwość wyjścia z trudnej sytuacji. W wielu dojo analiza punktów witalnych pojawia się dopiero na bardziej zaawansowanym etapie szkolenia, kiedy ćwiczący dobrze rozumie podstawowe techniki oraz potrafi wykonywać je z odpowiednią kontrolą i świadomością bezpieczeństwa.

W wielu szkołach spotkać można także makiwarę, czyli charakterystyczny przyrząd służący do rozwijania prawidłowej mechaniki uderzenia. Trening na niej nie polega na zwyczajnym siłowym rozbijaniu desek, znanym z popkultury i obarczonym różnymi przekłamaniami. Ważniejsza jest nauka właściwego ustawienia nadgarstka, barku i bioder podczas kontaktu z celem. Niektóre dojo korzystają z niej regularnie, inne traktują ją jako element pokazujący historyczne metody szkoleniowe.

Pierwsze zajęcia zwykle nie wymagają dużych zakupów. W wielu klubach wystarczy wygodny strój sportowy, bo osoby rozpoczynające trening poznają podstawy poruszania się i pracy ciała. Dopiero po kilku tygodniach większość ćwiczących kupuje tradycyjne karategi. Jeżeli w planie pojawiają się sparingi, dojo może wymagać ochraniaczy na dłonie, piszczele lub ochraniacza na zęby. Tradycyjne przyrządy treningowe, broń ćwiczebna czy specjalistyczne wyposażenie pojawiają się dopiero na wyższych etapach szkolenia i nie są obowiązkowe dla każdego uczestnika zajęć.

Jeśli chodzi o Goju-Ryu, Polska należy do krajów, w których można doskonalić się w tym stylu. W kraju działa wiele klubów należących do różnych organizacji, dlatego program szkolenia może się między nimi nieco różnić. Część dojo utrzymuje bezpośrednie kontakty z instruktorami z Japonii lub Okinawy, inne rozwijają własne linie przekazu zgodne z wymaganiami konkretnych federacji. Przy wyborze miejsca treningów zwróć uwagę i na osiągnięcia sportowe instruktorów, i na sposób prowadzenia zajęć. Dobry klub wyjaśnia znaczenie ćwiczonych technik, stopniowo zwiększa poziom trudności i pozostawia miejsce na zadawanie pytań.

Podstawą bezpiecznych treningów Goju-Ryu jest dokładne zrozumienie zasad i posiadanie dużej świadomości własnego ciała. Goju-Ryu uchodzi za wymagający system, ale dobrze prowadzone zajęcia rozwijają umiejętności stopniowo. Nowe elementy wprowadza się dopiero wtedy, gdy ćwiczący opanuje wcześniejsze etapy. Dzięki temu organizm ma czas przystosować się do obciążeń, a ryzyko kontuzji maleje. Duży nacisk kładzie się na kontrolę techniki. Trening rozwija wytrzymałość, koordynację oraz świadomość własnego ciała, pozostając bezpieczny zarówno dla osób początkujących, jak i bardziej zaawansowanych.

Podsumowując, Goju-Ryu to jeden z najważniejszych tradycyjnych systemów karate wywodzących się z Okinawy. Łączy historyczne metody szkolenia z nowoczesnym podejściem do prowadzenia zajęć, zachowując charakterystyczną pracę oddechu, bogaty program kata i dużą dbałość o mechanikę ruchu. System dobrze pokazuje to, jak techniki karate ewoluowały na przestrzeni lat, a jednocześnie jest ściśle osadzony w najbardziej tradycyjnym, historycznym podejściu do tej sztuki walki.