Taekkyeon – taniec, rytm i walka w jednej koreańskiej sztuce

Taekkyeon to tradycyjna koreańska sztuka walki, która polega na płynnych, tanecznych ruchach całego ciała. Zawodnik nieustannie krąży wokół rywala, mieszając techniki rąk i nóg, żeby wytrącić go z równowagi, podciąć albo obalić. Nazwa bywa zapisywana także jako taekgyeon, taekkyon lub taekyun, co wynika z braku jednego systemu latynizacji języka koreańskiego.

Cała dyscyplina opiera się na ciągłym ruchu i zmianie pozycji. Zawodnik przechodzi z lewej strony na prawą, robi krok w przód i w tył, a ramiona pozostają uniesione, gotowe do obrony. Miękkie, okrągłe ruchy w każdej chwili mogą przejść w mocne kopnięcie lub rzut, co odróżnia tę sztukę od stylów opartych na twardych, prostych liniach. Od XX wieku taekkyeon zaczęto postrzegać jako łącznik współczesnej Korei z jej przeszłością, a często nazywa się go najstarszą dyscypliną walki tego kraju.

Historia taekkyeon udokumentowana jest od XVIII wieku, a najstarsze pisemne źródło z tym terminem pochodzi z czasów króla Jeongjo z dynastii Joseon, panującego w latach 1776–1800. Zapis znajduje się w księdze Jaemulbo, znanej także jako Manmulbo, autorstwa Lee Sung-Jiego. W tekście taekkyeon zestawiono z wcześniejszą sztuką subak, co sugeruje, że mógł się z niej wywodzić, choć o samym subak zachowało się niewiele pewnych informacji.

Sztuka była szeroko praktykowana w okresie Joseon, a jej ślady zachowały się nie tylko w piśmie. Zachodni świat udokumentował ją po raz pierwszy dzięki antropologowi Stewartowi Culinowi, który opisał ją w książce o koreańskich grach i sportach z 1895 roku. Z kolei w księdze Haedong Jukji z 1921 roku, autorstwa Choe Yeong-nyeona, taekkyeon nazwano poetycko techniką latającej nogi. Do dziś zachowały się też malowidła, przede wszystkim obraz Dae Kwae Do namalowany około 1850 roku, na którym w górnej części widać zapasy ssireum, a w dolnej właśnie taekkyeon.

Popularność taekkyeon zaczęła słabnąć wraz z umacnianiem się neokonfucjanizmu wśród elit, które z pogardą traktowały aktywność fizyczną i sztuki walki. Na przełomie XIX i XX wieku dyscyplinę ćwiczono już tylko w okolicach ówczesnego Hanyangu, czyli dzisiejszego Seulu. Kolejnym ciosem była okupacja japońska, podczas której zakazano zgromadzeń oraz rodzimych technik walki, co niemal doprowadziło sztukę do całkowitego zaniku.

Po wojnie koreańskiej pozostał tylko jeden żyjący mistrz, Song Deok-gi, który uczył się w tradycyjny sposób pod okiem mistrza Im Ho i przez całą okupację ćwiczył potajemnie. Publicznie ujawniono go w 1958 roku, po pokazie z okazji urodzin ówczesnego prezydenta Syngmana Rhee, i tak Song Deok-gi stał się znany jako ostatni mistrz taekkyeon z czasów dynastii Joseon.

Odrodzenie nie przyszło od razu, ponieważ publiczność wolała nowoczesne dyscypliny walki, a taekkyeon długo pozostawał w cieniu. Przełomem był 1 czerwca 1983 roku, kiedy rząd Korei Południowej nadał mu status Ważnego Niematerialnego Dobra Kultury numer 76 dzięki staraniom ucznia Songa, Shin Han-seunga.

Zwieńczeniem tej drogi stał się listopad 2011 roku, gdy taekkyeon trafił na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO jako pierwsza sztuka walki uhonorowana tym wpisem.

Technika taekkyeon opiera się na charakterystycznej, trójkątnej pracy nóg zwanej pumbalki. Jest ona miękka i rytmiczna, dlatego umożliwia szybkie przenoszenie środka ciężkości oraz wzmacnia biodra i dolną część ciała, a jednocześnie łączy atak z obroną.

Drugą wyróżniającą cechą jest ciągłe uginanie i prostowanie kolan, określane jako ogumsil lub neung–cheong, które odpowiada za ten charakterystyczny taneczny wygląd. Ten sam sposób poruszania odnajdziemy w koreańskim tańcu z maskami talchum, dlatego obie formy wydają się pokrewne. Ruchy ramion, zwane hwalgaejit, przypominają skrzydła ptaka i muszą płynąć w zgodzie z krokami nóg, poprawiając refleks i równowagę oraz odwracając uwagę rywala przed kontratakiem.

Główne elementy taekkyeon:

• Pumbalki, trójkątna praca nóg będąca podstawą całego ruchu, w treningu ćwiczona w miejscu, a w walce połączona z ciągłym wchodzeniem i wychodzeniem z dystansu.
  
• Kopnięcia niskie, średnie i wysokie, w tym podcięcia przednią częścią stopy i piętą oraz płynne, sierpowate kopnięcia górne.
  
• Techniki rąk wykorzystujące całe ramię, od przedramienia i łokcia po krawędź dłoni i palce, wykonywane w zgraniu z pracą nóg.
  
• Rzuty i podcięcia, w których po wytrąceniu rywala z równowagi wykorzystuje się jego własną siłę do kontrataku oraz ttanjuk, czyli blokowanie stawów przeciwnika.

W sportowej odmianie taekkyeon punkty zdobywa się za obalenie lub podcięcie przeciwnika, wypchnięcie go poza pole oraz kopnięcie w głowę. Zabronione są uderzenia pięścią, ciosy głową, a także celowe ranienie rywala.

Regulamin nadaje walce specyficzny rytm. Kopnięcia w głowę bywają szybkie i ostre, ale zwykle nie zadaje się ich z pełną siłą, a zawodnik nie stara się wyniszczać rywala ciosami w korpus, jak dzieje się to na przykład w boksie czy muay thai. Zwycięzcą zostaje zawodnik, który jako pierwszy zdobędzie dwa punkty. Rywalizacja składa się z maksymalnie trzech starć.

Trening taekkyeon zaczyna się od trójkątnego kroku pumbalki, ponieważ to on stanowi podstawę wszystkich bardziej zaawansowanych ruchów. Wszystkie kroki są geometryczne i naturalne dla ciała, a dopiero na nich buduje się kopnięcia, uderzenia i rzuty.

Do rozpoczęcia nauki nie potrzeba rozbudowanego zaplecza. W dawnych czasach ćwiczono w codziennym ubraniu, a współczesne szkoły przyjęły stroje nawiązujące do tradycyjnej odzieży, więc na początek wystarczy coś wygodnego, co nie ogranicza ruchów bioder i kolan. Warto zadbać o rozgrzewkę przed treningiem oraz ćwiczenia równowagi i koordynacji, ponieważ stałe uginanie kolan i szybkie zmiany kierunku mocno obciążają nogi.

Taekkyeon różni się od innych koreańskich sztuk walki płynnością ruchu, tanecznym rytmem i naciskiem na obalenia, choć dzieli z nimi wspólne, rodzime korzenie. Najczęściej zestawia się go z taekwondo, ponieważ w powszechnym odbiorze obie dyscypliny mylnie uchodzą za „starą i nową wersję tego samego”.