Akademia sztuki walki, polegającej na chodzeniu po okręgu. Poznaj baguazhang historię mistrza Dong Hai Chuan i trenuj ten efektowny sport.
Baguazhang, zwany też bagua zhang lub pa kua chang, to chiński styl kung fu, w którym podstawą treningu jest chodzenie po okręgu. Skąd wziął się ten system sztuk walki, na czym dokładnie polega, gdzie go zobaczyć i czy można się go dziś nauczyć? Odpowiadamy krok po kroku.
Baguazhang, zwany też pa kua chang, to chińska sztuka walki zaliczana do stylów wewnętrznych (neijia), obok taijiquan i xingyiquan. Nazwa oznacza dosłownie dłoń ośmiu trygramów i nawiązuje do taoistycznej koncepcji ośmiu symboli opisujących zjawiska natury, zaczerpniętej z Księgi Przemian (I Ching). Kombinacje trygramów tworzą 64 heksagramy, dlatego w większości szkół baguazhang podstawę treningu stanowi osiem głównych sekwencji ruchowych, choć niektóre linie przekazu ćwiczą też rozbudowane zestawy 64 sekwencji.
Za twórcę stylu uznaje się mistrza Dong Hai Chuana, żyjącego w latach 1797-1882, za czasów dynastii Qing. Zanim opracował własny system, miał być praktykiem stylu 18 Luohanów Shaolin, stąd w niektórych odmianach baguazhang widoczne są wpływy technik luohan. Dong Haichuan zyskał sławę jako członek ochrony osobistej księcia Su, a następnie nauczyciel sztuk walki w jego rezydencji. Charakterystyczną metodą treningową, którą wprowadził, jest chodzenie po okręgu, uznawane za pokaz budowania siły ciała i podstawę dalszej nauki.
Dong Hai Chuan miał wielu uczniów, z których część posiadała już wcześniej umiejętności w innych systemach walki i wniosła je do własnych wersji baguazhang. Do najbardziej znanych spadkobierców należą:
Fundamentem treningu baguazhang jest chodzenie po okręgu, a dokładnie tak, jak podkreślał twórca stylu mawiając, że sto metod ćwiczenia nie może się równać chodzeniu. To jednak sposób budowania ciała, a nie taktyka walki: adept nie krąży wokół przeciwnika, lecz czeka na jego błąd i w kilku krokach przechodzi mu za plecy. Najważniejszą zasadą całego systemu jest płynne reagowanie na ruchy przeciwnika zamiast trzymania się z góry ustalonego planu. Podstawowe formy przekazane przez twórcę to Dingshi Bazhang (Osiem Dłoni w Ustalonych Pozycjach), wykonywane właśnie w chodzeniu po okręgu, oraz Laobazhang (Osiem Starych Dłoni) – najstarsze i zarazem najważniejsze techniki walki w tym systemie.
Charakterystyczną cechą baguazhang jest unikanie zaciskania dłoni w pięść, a większość technik wykonuje się otwartą dłonią. Styl wymaga silnych nóg oraz dużej gibkości kręgosłupa, który podczas form jest mocno skręcony wokół osi. Ze względu na wysoki poziom trudności nie jest to system polecany początkującym. Strategia walki opiera się na schodzeniu z linii ataku i kontrataku niemal równoczesnym z unikiem, a energia w uderzeniach i krokach pochodzi z podłoża – dlatego w baguazhang nie wykonuje się kopnięć z wyskoku.
Program nauczania klasycznie obejmuje:
W obrębie baguazhang zarejestrowano ponad sto różnych form i wariantów, które różnią się zarówno techniką, jak i sposobem prowadzenia treningu. Wynika to z faktu, że wielu uczniów Dong Haichuana miało już wcześniej ugruntowane umiejętności w innych systemach walki i budowało własne odmiany wokół tego, czego nauczyło się wcześniej. Historycznie za pięć głównych linii przekazu uznaje się te wywodzące się od Li Cunyi, Yin Fu, Cheng Tinghua, Zhang Zhao Donga oraz Liang Zhenfu – każda z nich rozwinęła własny repertuar technik przy zachowaniu wspólnych, podstawowych zasad.
Yin baguazhang, wywodzący się z lohan Shaolin, zawiera więcej kopnięć i uderzeń niż pozostałe odmiany – w tym kopnięcia boczne wykonywane na wysokości głowy. Cheng baguazhang, mający korzenie w zapasach, cechuje niemal całkowity brak kopnięć w formach i zupełnie inna praca ciała. Styl Ma rozpoznawalny jest z kolei dzięki technice dłoni-młota. Nawet ulubiona broń różniła mistrzów: Yin Fu chętnie sięgał po tzw. pędzle śmierci, a Cheng Tinghua po broń zwaną księżycami – co dobrze pokazuje, jak mocno indywidualne doświadczenie nauczyciela kształtowało ostateczną formę jego odmiany.
Wśród znanych gałęzi stylu wymienia się też:
Baguazhang wciąż jest praktykowane, choć jego popularność wygląda dziś zupełnie inaczej niż jeszcze kilkadziesiąt lat temu. W dużych chińskich miastach, takich jak Pekin, frekwencja na tradycyjnych treningach w parkach bywa niska – młodsze pokolenia częściej wybierają sporty olimpijskie czy zachodni styl życia niż wielogodzinne ćwiczenie form. Nie oznacza to jednak zaniku stylu: na Zachodzie baguazhang zyskało w ostatnich latach nowych fanów, a cudzoziemcy poszukujący autentycznego przekazu coraz częściej trafiają do chińskich nauczycieli, by uczyć się bezpośrednio od nich.
Styl ten funkcjonuje dziś w dwóch równoległych nurtach – jako tradycyjne kung fu przekazywane w relacji mistrz-uczeń oraz jako uproszczone formy sportowe, nauczane w ramach chińskiego wushu i praktykowane głównie pod kątem estetyki ruchu, a nie zastosowań bojowych.
Dynamiczny, kolisty styl ruchu sprawił, że system ten trafił także do popkultury. Widowiskowe, wirujące techniki pojawiły się między innymi w filmie Tylko jeden (The One) z Jetem Li, aktorem i czempionem wushu, który w swoim treningu łączył baguazhang z tai chi i xingyiquan. Wpływy stylu można też dostrzec poza kinem:
Baguazhang, mimo że opiera się na płynnych, okrężnych ruchach, wymaga solidnego przygotowania ciała, a jego podstawy bywają dla początkujących bolesne – szczególnie praca nad rozciągnięciem bioder i stawów, które w codziennym życiu rzadko są obciążone w taki sposób. Ból na wczesnym etapie nauki jest naturalną częścią adaptacji ciała, jednak istotne jest, by intensywność treningu dobierał doświadczony nauczyciel, dostosowując tempo do możliwości ucznia. Źle poprowadzony trening, zwłaszcza pod okiem niewykwalifikowanego instruktora, może prowadzić do kontuzji kolan lub stawu biodrowego.
Istotnym elementem bezpieczeństwa jest też sposób wykonywania technik nożnych – w baguazhang nie stosuje się kopnięć z wyskoku, ponieważ siła i stabilność mają wynikać ze stabilnego zakorzenienia w podłożu, a oderwanie obu nóg od ziemi jest uznawane za utratę kontroli nad ciałem. Dzięki temu ryzyko upadków i urazów stawów skokowych jest mniejsze niż w stylach opartych na akrobatyce.
Tradycyjny trening baguazhang obejmuje też łagodne utwardzanie kończyn, np. poprzez spokojne uderzanie przedramion, dłoni czy bioder o twardą powierzchnię – nigdy jednak z pełną siłą i bez intencji wyrządzenia sobie krzywdy. Warto pamiętać, że dawne, zbyt agresywne metody utwardzania kończyły się u niektórych trwałym uszkodzeniem nerwów i drżeniem rąk, dlatego odpowiedzialni nauczyciele wprost przestrzegają przed nadgorliwością w tym zakresie.
Baguazhang, podobnie jak inne style tradycyjnego kung fu, dysponuje bogatym arsenałem broni treningowej, a nauka zwykle zaczyna się od szabli, która świetnie rozwija pracę całego ciała. Bywają one wyjątkowo długie i ciężkie – nawet do 4,5 kg, sięgając od ziemi do mostka ćwiczącego. Taki ciężar sprawia, że nie da się nimi po prostu machać ręką – od razu widać, czy adept prawidłowo angażuje całe ciało do ruchu. Formy z bronią, tak jak formy ręczne, składają się z ośmiu części wykonywanych w chodzeniu po okręgu, co pozwala płynnie zmieniać rękę prowadzącą.
Poza szablą i mieczem w repertuarze baguazhang znajdują się też bardziej egzotyczne narzędzia, charakterystyczne tylko dla wybranych odmian stylu:
Choć baguazhang to sztuka walki oparta przede wszystkim na pracy ciała, a nie na rozbudowanym wyposażeniu, odpowiedni sprzęt treningowy ułatwia regularną praktykę – zwłaszcza na etapie budowania podstaw, czyli chodzenia po okręgu i pracy nóg. Wygodny, elastyczny strój sportowy, który nie krępuje ruchów podczas skrętów tułowia i niskich pozycji, oraz stabilne obuwie treningowe z dobrą przyczepnością to podstawa, o którą warto zadbać przed pierwszymi zajęciami. To wszystko znajdziesz w sklepie Decathlon.
Podsumowując, baguazhang to jeden z trzech głównych wewnętrznych stylów chińskiego kung fu, którego fundamentem jest chodzenie po okręgu i zasada nieustannej zmiany. Wywodzi się od mistrza Dong Haichuana, a jego liczni uczniowie stworzyli różnorodne odmiany. Styl wciąż jest praktykowany, zarówno tradycyjnie, jak i w formie sportowej, a jego rozpoznawalność wzmacnia obecność w popkulturze. Bezpieczny trening wymaga cierpliwości i dobrego nauczyciela, a odpowiedni sprzęt – broń treningową czy wygodną odzież – warto dobierać stopniowo, zaczynając od podstaw.
