Zapasy w stylu wolnym – zasady, techniki i punktacja

• W stylu wolnym można chwytać nogi przeciwnika, wykonywać podcięcia i aktywnie używać własnych nóg.
  
• Walka trwa 6 minut i składa się z dwóch trzyminutowych części.
  
• Pojedynek może zakończyć się przez położenie na łopatki, przewagę 10 punktów lub zwycięstwo punktowe.
  
• Styl wolny jest dyscypliną olimpijską od 1904 roku, a kobiety rywalizują na igrzyskach od 2004 roku.

Zapasy w stylu wolnym to jedna z najstarszych sztuk walki, w której rywalizuje dwóch zawodników. Każdy z nich próbuje przejąć kontrolę nad rywalem, sprowadzić go do parteru i położyć jego łopatki na macie albo zdobyć więcej punktów. Zapaśnik może atakować zarówno górną, jak i dolną część ciała przeciwnika, dlatego walka obejmuje obalenia, rzuty, przechwyty nóg i akcje wykonywane w parterze.

Najbardziej charakterystyczną cechą stylu wolnego jest właśnie możliwość chwytania nóg przeciwnika, wykonywania podcięć i aktywnego używania własnych nóg podczas ataku oraz obrony. Daje to zawodnikom dużą swobodę taktyczną i pozwala łączyć szybkie zejścia do nóg z rzutami, obejściami i kontratakami. Styl wolny wymaga więc siły, dynamiki, równowagi i szybkiej reakcji na ruch rywala.

Walka rozpoczyna się w pozycji stojącej na środku maty. Zawodnicy próbują przejąć chwyt, wytrącić rywala z równowagi i wykonać punktowaną akcję. Po skutecznym sprowadzeniu pojedynek może być kontynuowany w parterze, gdzie zapaśnik atakujący dąży do obrócenia przeciwnika plecami do maty. Sędzia przerywa akcję i wznawia walkę w stójce, gdy dalszy atak nie przynosi efektu lub zawodnicy opuszczą pole walki.

Liczba punktów zależy od skuteczności, kontroli i amplitudy wykonanej techniki rzutu. Sędziowie oceniają między innymi sprowadzenia, rzuty, ekspozycję pleców i wyjście przeciwnika poza pole walki. Im większe zagrożenie dla rywala i bardziej dynamiczna akcja, tym wyższa jej wartość. Do podstawowych ocen należą:

• 1 punkt za spowodowanie wyjścia przeciwnika poza pole walki;
  
• 2 punkty za kontrolowane sprowadzenie albo odsłonięcie pleców rywala w kierunku maty;
  
• 4 punkty za rzut wykonany ze stójki, który prowadzi przeciwnika do pozycji zagrożonej;
  
• 5 punktów za rzut o dużej amplitudzie, wykonany z wyraźnym uniesieniem i obrotem przeciwnika.

W zapasach w stylu wolnym zawodnik może atakować strefę poniżej pasa i schodzić po nogi przeciwnika, łapać je rękami i stosować podcięcia. Do najczęściej spotykanych technik należą:

• zejście do jednej nogi – atak polegający na przejęciu kontroli nad jedną nogą rywala i wytrąceniu go z równowagi;
  
• zejście do obu nóg – dynamiczne wejście pod przeciwnika, którego celem jest sprowadzenie go do parteru;
  
• podcięcie – wykorzystanie nogi do odebrania rywalowi podparcia;
  
• wyniesienie – uniesienie przeciwnika z maty przed wykonaniem rzutu lub sprowadzenia;
  
• obejście za plecy – przejście do pozycji kontrolnej za rywalem po obronie jego ataku lub nieudanej akcji;
  
• przetoczenie – obrót przeciwnika w parterze, który pozwala wydobyć się spod przeciwnika i skierować jego plecy do maty;
  
• rzut – akcja wykonywana ze stójki, w której przeciwnik traci kontakt z podłożem i zostaje sprowadzony na matę;
  
• kontrola w parterze – utrzymanie korzystnej pozycji i ograniczenie możliwości ruchu przeciwnika.

Przepisy zabraniają działań, które mogą spowodować uraz lub są sprzeczne z zasadami sportowej walki. W zależności od rodzaju i powagi przewinienia sędzia może udzielić ostrzeżenia, przyznać punkt przeciwnikowi albo zdyskwalifikować zawodnika. Podczas pojedynku nie wolno:

• uderzać, kopać ani gryźć;
  
• dusić lub uciskać gardła przeciwnika;
  
• ciągnąć za włosy, uszy, palce lub strój;
  
• wykręcać stawów poza ich naturalny zakres;
  
• naciskać na kręgosłup lub wykonywać chwytów zagrażających szyi;
  
• atakować oczu, twarzy albo miejsc intymnych;
  
• celowo uciekać z maty lub unikać rozpoczętego chwytu;
  
• blokować walki przez splatanie palców;
  
• zachowywać się niesportowo wobec rywala lub sędziów.

Obie odmiany zapasów polegają na przejęciu kontroli nad przeciwnikiem, zdobywaniu punktów za skuteczne akcje i dążeniu do położenia jego łopatek na macie. Zawodnicy walczą bez uderzeń, korzystają z podobnego stroju, a także rozwijają siłę, szybkość, równowagę i wytrzymałość. Zbliżone są również zasady dotyczące czasu pojedynku, pola walki i oceny rzutów.

Najważniejsza różnica dotyczy pracy poniżej pasa. W stylu wolnym można chwytać nogi rywala, wykonywać podcięcia i używać własnych nóg do obaleń, a w stylu klasycznym jest to zabronione. W związku z tym w zapasach klasycznych większe znaczenie mają uchwyty tułowia, wyniesienia, rzuty przez biodro i kontrola górnej części ciała, jednak zakres technik jest bardziej ograniczony. 

Styl wolny zadebiutował na igrzyskach olimpijskich w 1904 roku w Saint Louis, natomiast rywalizację kobiet wprowadzono w Atenach dopiero w 2004 roku. Do najwybitniejszych zawodników należą Buwajsar Sajtijew, trzykrotny mistrz olimpijski, oraz Kaori Icho, czyli pierwsza zapaśniczka, która zdobyła cztery złote medale. Polacy zdobyli dotąd sześć medali olimpijskich:

• Tadeusz Trojanowski – brązowy medal w kategorii 60 kg podczas igrzysk w Rzymie w 1960 roku;
  
• Władysław Stecyk – srebrny medal w kategorii 52 kg podczas igrzysk w Moskwie w 1980 roku;
  
• Aleksander Cichoń – brązowy medal w kategorii 90 kg podczas igrzysk w Moskwie w 1980 roku;
  
• Adam Sandurski – brązowy medal w kategorii powyżej 100 kg podczas igrzysk w Moskwie w 1980 roku;
  
• Agnieszka Wieszczek-Kordus – brązowy medal w kategorii 72 kg podczas igrzysk w Pekinie w 2008 roku, będący pierwszym polskim medalem olimpijskim w zapasach kobiet;
  
• Monika Michalik – brązowy medal w kategorii 63 kg podczas igrzysk w Rio de Janeiro w 2016 roku.

Styl wolny daje zapaśnikom szeroki wybór technik w stójce i parterze, w tym zejścia do nóg, podcięcia, wyniesienia i przetoczenia. O wyniku decydują punkty, przewaga techniczna albo położenie przeciwnika na łopatki skutkujące zakończeniem rywalizacji przed czasem. To także dyscyplina olimpijska, w której polscy zawodnicy zdobywali medale w rywalizacji kobiet i mężczyzn.