Wiązanie hakamy. Porady, aby hakama była odpowiednio założona

• Strój ma siedem fałd – pięć z przodu i dwie z tyłu, gdzie dodatkowo znajduje się usztywniająca wstawka (koshi-ita).
  
• Kobiety tradycyjnie wiążą hakamę wyżej, w talii, a mężczyźni niżej, na biodrach, dlatego modele damskie są dłuższe niż męskie przy tym samym wzroście.
  
• Przedni trok powinien wystarczyć na czterokrotne owinięcie wokół ciała oraz pozostawić zapas na węzeł.
  
• Solidnie zawiązane obi stanowi punkt zakotwiczenia całej konstrukcji – bez tego hakama przesuwa się podczas ruchu.
  
• Do codziennego treningu poleca się tetron (japoński poliester, tańszy, łatwy w pielęgnacji), a hakama bawełniana wymaga starannego składania po każdym użyciu, bo jej fałdy nie są na stałe utrwalone.
  

Nie istnieje jeden, ściśle obowiązujący sposób wiązania. Szkoły kendo i iaido zwykle zaczynają od zawiązania tylnej części, a dopiero potem przechodzą do przodu, natomiast w aikido kolejność jest odwrotna, ponieważ taki układ lepiej trzyma strój podczas padów i przewrotów. Niezależnie od przyjętej metody warunkiem powodzenia jest solidnie zawiązane obi, bo to ono stanowi punkt zakotwiczenia całej konstrukcji, a jeśli zostanie związane zbyt luźno, materiał zacznie się przesuwać już po kilku minutach ruchu.

Zakładanie zaczyna się od wsunięcia obu nóg w nogawki i ułożenia górnej krawędzi tuż pod pępkiem, tak aby przednia krawędź spoczęła na węźle obi. Długie troki prowadzi się wokół tułowia do tyłu, a następnie z powrotem na przód, krzyżując je pod górną krawędzią materiału. Po skrzyżowaniu troki wracają jeszcze raz na plecy i wiąże się je w prosty węzeł, dociskając go tak, aby nie rozluźnił się podczas ćwiczeń.

Usztywniana wstawka umieszczona z tyłu, czyli koshi-ita, powinna trafić dokładnie nad węzeł przednich troków. Krótsze paski prowadzi się wtedy do przodu, przekładając je – jeśli tak przyjęto w danej grupie – pod obi, a następnie krzyżuje pod górną krawędzią. Całość zamyka się węzłem przypominającym kokardę lub podwójną pętlę, w zależności od zwyczaju panującego na treningach.

• Przed wyjściem na matę warto sprawdzić kilka elementów:
  
• czy obi jest zawiązane ciasno i płasko, bez grubego węzła pod materiałem,
  
• czy fałdy z przodu leżą równo i nie są przekręcone,
  
• czy końce troków są bezpiecznie schowane i nie będą się plątać podczas ruchu,
  
• czy dolna krawędź nogawek sięga wcześniej ustalonej wysokości.

Hakama to szerokie, plisowane spodnie stanowiące element tradycyjnego stroju do japońskich sztuk walki, takich jak aikido, kendo czy iaido. Zakłada się ją na kimono (keikogi) i przewiązuje na wysokości bioder lub talii, w zależności od dyscypliny oraz indywidualnych zwyczajów danej szkoły. W przeciwieństwie do zwykłych spodni hakama nie ma jednego stałego rozmiaru dopasowania, a jej wysokość noszenia oraz sposób wiązania różnią się w zależności od tradycji dojo, stopnia zaawansowania i płci ćwiczącego.

Strój ten nie zastępuje kimona, lecz go uzupełnia. Porządkuje sylwetkę, zakrywa pracę nóg podczas technik i stabilizuje ruch dzięki systemowi długich troków (himo). Prawidłowe założenie hakamy polega na precyzyjnym ułożeniu fałd, symetrycznym przeprowadzeniu troków wokół ciała oraz stabilnym zawiązaniu ich w sposób, który nie rozluźni się podczas dynamicznych ćwiczeń.

Charakterystyczne plisy nie pełnią wyłącznie funkcji estetycznej. W tradycji budō każda z nich odnosi się do konkretnej wartości, jaką powinien wykazywać ćwiczący. Ich liczba i rozmieszczenie mają swoje źródło w naukach dawnych mistrzów japońskich sztuk walki i do dziś bywają przywoływane jako uzasadnienie, dlaczego strój ten traktuje się z taką starannością.

Tradycyjnie wyróżnia się siedem cnót, którym odpowiadają poszczególne plisy:

• jin – dobroć,
• gi – sprawiedliwość,
• rei – uprzejmość,
• chi – mądrość i inteligencja,
• shin – szczerość,
• chūgi – lojalność,
• meiyo – honor.

Konstrukcja zakłada asymetryczny podział: pięć plis znajduje się z przodu, a dwie z tyłu, gdzie dodatkowo wszywana jest usztywniana wstawka. Historycznie strój ten noszony był niemal wyłącznie przez mężczyzn, jednak z czasem zaczęły go zakładać również kobiety – początkowo w kontekście edukacyjnym i ceremonialnym, później także w sztukach walki. W wielu szkołach do dziś wiąże się go ze stopniem zaawansowania – w części dojo noszą go wyłącznie uczniowie wyższych stopni, w innych obowiązuje od pierwszego treningu.

Wybór zależy przede wszystkim od materiału, częstotliwości treningów oraz właściwego dopasowania długości. Rozmiar nie powinien być ustalany wyłącznie na podstawie wzrostu, ponieważ istotna jest głównie długość nogi i sposób wiązania.

Do codziennych zajęć najlepiej sprawdza się tetron, czyli japoński poliester. To tkanina łatwa w utrzymaniu, która dobrze trzyma kształt mimo częstego składania i kontaktu z matą. Modele bawełniane wyglądają bardziej tradycyjnie, ale wymagają większej staranności w pielęgnacji.

Przed wyborem rozmiaru warto ustalić trzy rzeczy: na jakiej wysokości strój będzie wiązany, gdzie ma sięgać nogawka oraz jaki jest obwód pasa ćwiczącego. Górna krawędź wiąże się zwykle kilka centymetrów powyżej standardowego pasa treningowego, a dolna powinna kończyć się tuż nad kostką.

Oto co jeszcze warto wiedzieć:

• osoby, u których obwód pasa jest większy niż obwód bioder, powinny sprawdzić, czy przedni trok wystarczy na czterokrotne owinięcie wokół ciała oraz pozostanie zapas materiału na węzeł,
  
• kobiety tradycyjnie wiążą strój wyżej, dlatego oferowane dla nich modele są dłuższe niż męskie przy tym samym wzroście,
  
• w przypadku modeli bawełnianych zapas na skurcz tkaniny po praniu jest już uwzględniony przez producenta na etapie kroju,
  
• warto zmierzyć odległość od miejsca wiązania do miejsca, w którym ma kończyć się nogawka, zamiast opierać się wyłącznie na tabeli rozmiarów.
  

Odpowiednie złożenie stroju po zajęciach pozwala zachować kształt plis i wydłuża jego trwałość, a im dłużej fałdy pozostają niewyrównane, tym trudniej później przywrócić im pierwotny układ.

Materiał rozkłada się na płaskiej powierzchni i wyrównuje środkowe zakładki, tak aby leżały dokładnie na sobie, a następnie boki składa się do środka, zachowując symetrię. Całość zwija się na mniejsze części, by zmieściła się w torbie treningowej, a troki układa się tak, by się nie plątały i nie odkształcały materiału. Ze względu na liczbę plis oraz długość troków, które trzeba wygładzić przed związaniem w konkretny sposób, proces ten bywa uznawany za jeden z trudniejszych elementów etykiety treningowej – w niektórych szkołach to najstarszy stopniem uczeń składa strój prowadzącego zajęcia, jako wyraz szacunku.

Składanie strojów po zajęciach można traktować również jako moment wyciszenia – powtarzalna, spokojna czynność pozwala domknąć trening. Po powrocie do domu wilgotnej odzieży nie należy zostawiać szczelnie zamkniętej w torbie, a spocony strój należy rozłożyć i wysuszyć w przewiewnym miejscu. Sposób prania i prasowania zależy od materiału – tkaniny syntetyczne znoszą więcej, bawełniane wymagają większej ostrożności, ale regularne, staranne składanie zmniejsza ryzyko konieczności profesjonalnego prasowania plis.

Drugą grupą problemów są decyzje podejmowane jeszcze przed pierwszym założeniem stroju. Zakup bez wcześniejszego ustalenia zasad obowiązujących w dojo bywa częstym powodem rozczarowania, bo model może być dobrze wykonany, a mimo to niezgodny z kolorem, długością lub momentem noszenia przyjętym w danej szkole. Osoby początkujące często wybierają też zbyt długą nogawkę, licząc na bardziej tradycyjny wygląd, co w praktyce utrudnia pracę nóg i zwiększa ryzyko potknięcia.

Podstawą stroju treningowego pozostaje kimono, którego różne modele znajdziemy w Decathlon. W ofercie naszego sklepu znajdują się też pasy w ośmiu kolorach, co pozwala dobrać wariant zgodny z systemem stopni obowiązującym w danym dojo – od koloru dla początkujących, aż po ten zarezerwowany dla wyższych poziomów zaawansowania.

Podsumowując, poprawne wiązanie hakamy wymaga przede wszystkim solidnie zawiązanego obi, symetrycznego ułożenia fałd i konsultacji z instruktorem co do zasad panujących w dojo. Model warto dobierać pod kątem materiału, długości i częstotliwości treningów, a po każdych zajęciach starannie składać, by zachować kształt plis.