Jak hamować czekanem? Informacje dotyczące używania czekana na stoku

Czekan turystyczny to podstawowe wyposażenie używane do poruszania się po zimowych, zaśnieżonych i lodowych zboczach. W praktyce pełni funkcję podpory, a więc zastępuje kijki trekkingowe przy większym nachyleniu terenu. Pomaga w utrzymaniu równowagi podczas trawersów i podejść, ułatwia schodzenie, a w razie potrzeby umożliwia wykucie stopni przy użyciu łopatki lub ostrza.

Drugą funkcją czekana jest możliwość awaryjnego hamowania w razie niekontrolowanego zjazdu ze zbocza. Gdy tracimy równowagę, narzędzie to działa jak hamulec, a więc pozwala zatrzymać ruch w dół. Hamowanie czekanem to technika, której warto się nauczyć, bo może decydować o bezpieczeństwie w terenie wysokogórskim, a zwłaszcza w Tatrach i Alpach.

Podczas podejścia w umiarkowanym terenie najczęściej trzymamy czekan jedną ręką za głowicę. Stylisko (rękojeść) pozostaje ustawione pionowo, a ostry grot powinien być wbity w śnieg po stronie ręki, w której się on znajduje. Trzpień powinien zawsze przechodzić między palcem wskazującym a środkowym lub serdecznym. Ta metoda zapewnia stabilny chwyt i kontrolę nad czekanem. Nie trzymamy go za ostrze ani za koniec łopatki, bo wtedy tracimy nad nim kontrolę.

Podchodząc zygzakiem, należy w trakcie wspinaczki przekładać czekan z jednej ręki do drugiej. Zawsze powinien znajdować się po większej stronie stoku, z dala od krawędzi, aby pełnił funkcję podparcia. Przy zmianie kierunku należy zadbać o to, aby stylisko znajdowało się przed nami, a grot był wbity stabilnie w śnieg. Przekładanie narzędzia odbywa się wyłącznie wtedy, gdy stoimy stabilnie na obu nogach.

Na bardziej stromym stoku lepiej używać obu rąk. Trzymamy wtedy czekan oburącz przed sobą, osadzamy go coraz wyżej, zazwyczaj co dwa kroki. W ten sposób stabilizujemy postawę i poprawiamy pewność równowagi, szczególnie przy większym obciążeniu plecaka. W tej pozycji łatwiej też reagować na nagłe obsunięcie się.

Podczas schodzenia nachylenie stoku determinuje sposób jego trzymania. Na łagodnych zboczach wystarczy jedna ręka, najczęściej ta znajdująca się z tyłu. Gdy stromizna się zwiększa, lepiej trzymać czekan przed sobą, oburącz. Dzięki temu łatwiej jest kontrolować ruchy i błyskawicznie asekurować się w razie utraty równowagi.

Na umiarkowanych podejściach najczęściej wykorzystuje się czekan jako trzeci punkt podparcia. W tym celu wbijamy grot w śnieg po stronie trzymającej stabilność ręki, stawiamy krok lub dwa, a następnie przenosimy czekan do przodu. Stylisko musi być wbite wystarczająco głęboko, aby nie zsunęło się przy przenoszeniu ciężaru ciała. Pracujemy w miarowym rytmie, a więc bez pośpiechu, ale też bez przestojów.

Podczas trawersu, czyli poruszania się w poprzek zbocza lub ściany, czekan zawsze musi znaleźć się po stronie stoku. Wbijamy go pod kątem tak, aby działał niczym kotwica. W ten sposób stabilizuje on nasz ruch i pozwala na bezpieczne stawianie kroków. Zmiana kierunku wiąże się z przełożeniem narzędzia do drugiej ręki, ale dopiero po upewnieniu się, że znajdujemy się w stabilnej pozycji.

W stromym terenie (powyżej 45 stopni) zmieniamy technikę. Poruszamy się z czekanem trzymanym oburącz, wbijając go nad głową co dwa kroki. Dzięki temu utrzymujemy stabilność i minimalizujemy ryzyko utraty równowagi. Taką metodę należy stosować także w przypadku, gdy poruszamy się z cięższym ekwipunkiem, ale pod warunkiem, że śnieg jest wystarczająco głęboki.

W momencie, gdy nie potrzebujemy czekana w dłoni, należy zamocować go do plecaka. Większość modeli plecaków trekkingowych i turystycznych posiada fabryczne elementy do szybkiego i stabilnego przypięcia narzędzia. Standardem jest dolna pętla lub specjalna kieszonka na ostrze oraz górne mocowanie wraz z taśmą na rzepie albo metalowym zaczepie.

Prawidłowe zabezpieczenie czekana odbywa się w pozycji odwróconej. Głowica znajduje się wtedy na dole, a grot skierowany jest ku górze. Ostrze powinno zostać włożone w dolny uchwyt przy plecaku, tak aby było skierowane do środka. W ten sposób przypadkowo nie zahaczymy innego turysty, a sprzęt nie przesunie się w trakcie marszu. W terenie górskim czekan można uwolnić jedną ręką i to bez zdejmowania plecaka. Wystarczy odblokować dolny punkt mocowania, a stylisko samoczynnie wysunie się z górnej pętli.

Dobrym nawykiem jest stosowanie osłon na ostrze i grot. W trakcie transportu w samochodzie lub w kolejce górskiej osłonięte metalowe części nie uszkodzą plecaka ani nie będą stanowić zagrożenia dla innych osób. Lekkie i wytrzymałe osłony z tworzywa sztucznego można łatwo zdjąć i założyć po zakończeniu wspinaczki.

Podczas marszu czekan stabilizuje postawę i chroni przed utratą równowagi. W umiarkowanym terenie wystarczy używać go jedną ręką. W stromych fragmentach gór należy korzystać z obu dłoni i wbijać go rytmicznie co kilka kroków. Gdy dochodzi do poślizgu, liczy się szybka reakcja. Hamowanie zaczynamy od zdecydowanego i mocnego wbicia ostrza w śnieg lub lód. Druga ręka chwyta stylisko tuż nad grotem, aby zwiększyć stabilność. Biodra pozostają uniesione, a ciężar przenosimy na czekan. Niezależnie od ułożenia ciała dążymy do tego, aby zakończyć ślizg w pozycji przodem do stoku, z czekanem przy klatce piersiowej.

Wybierając się zimą w wysokie partie gór, zawsze pamiętaj o własciwym przygotowaniu. Odpowiedni sprzęt, jak czekan turystyczny nie tylko zapewni Ci większe bezpieczeństwo i kontrolę na stromych, oblodzonych stokach, ale może również uratować życie w sytuacjach awaryjnych.