Friendy wspinaczkowe – jak używać? Asekuracyjny sprzęt wspinaczkowy na trady

Friendy wspinaczkowe to elementy mobilnego sprzętu używanego we wspinaczce typu trad z własną asekuracją. Akcesoria nazywane też camami służą do zabezpieczenia wspinacza podczas trasy prowadzącej po ścianach skalnych, czyli specyficznych obszarach, gdzie skała nie ma naturalnych stałych punktów podparcia. 

Friend działa jak mechaniczny klin rozporowy, który wsuwa się do szczelin w skałach, najczęściej z wapienia lub granitu. Po zaciśnięciu konstrukcja zwęża się, a będąc już w szczelinie, rozchyla na boki i zaciąga pod wpływem obciążenia. Dzięki temu wspinacz może samodzielnie zakładać bezpieczne punkty, dopasowując sprzęt do naturalnych nierówności w formacjach skałki.

Precyzyjne mechanizmy tego sprzętu wspinaczkowego pozwalają na regulację, dlatego frienda udaje się osadzać w miejscach niedostępnych dla innych akcesoriów. Można wprowadzić je go rys o równoległej szerokości, w których standardowe kostki nie będą skuteczne i stabilne. Sprawdzają się też w szczelinach o nieregularnych kształtach lub słabej nośności. Dzięki friendom wspinacz zyskuje większą niezależność i elastyczność, tworząc punkty w najbardziej dogodnych miejscach, a niekoniecznie w wynikających ze struktury szczelin. 

Friend wspinaczkowy to precyzyjny sprzęt mechaniczny, który zaprojektowano w taki sposób, żeby rozszerzał się w szczelinie skalnej i blokował pod wpływem obciążenia. Jego konstrukcja jest bardzo skomplikowana i powstała w wyniku wielu lat rozwoju dyscyplin wspinaczkowych. Każdy friend składa się z kilku kluczowych elementów, które współpracują ze sobą, zapewniając bezpieczeństwo i łatwość użycia.

To najważniejszy element urządzenia, który składa się z kilku (najczęściej trzech lub czterech) aluminiowych krzywek mimośrodowych połączonych osią. W przypadku słynnego Black Diamonda oś jest podwójna, co zwiększa jego stabilność. Po naciśnięciu spustu krzywki zwężają się i ułatwiają osadzenie friendów wewnątrz wąskich szczelin. Następnie po zwolnieniu spustu, krzywki rozszerzają się i dociskają do struktury skały. Ich kształt zewnętrzny oparty jest na spirali, dzięki czemu kąt kontaktu z powierzchnią skały pozostaje stały. 

Cięgno to elastyczna część, która łączy ze sobą głowicę oraz taśmę. Z reguły wykonana jest ze stali powleczonej tworzywem sztucznym lub gumą, co pozwala na lekkie zagięcie przy obciążeniu. Dzięki tej elastyczności friendy lepiej pracują wewnątrz rys, amortyzują siły i nie wypadają. W przypadku firiendów stosowanych na pionowych rysach lepiej wybrać akcesoria ze sztywnym cięgłem. Bardziej elastyczne sprawdzają się za to w skałach o skomplikowanych formacjach. 

Liny wykonane z nylonu lub poliamidu umieszcza się na zakończeniach we friendach. Służą do wpinania karabinka lub innych akcesoriów i mają za zadanie przenoszenie siły na mechanizm. W przypadku friendów stosowanych w obszarach o nieregularnej strukturze dobrze będzie wybrać taśmy z regulacją długości, które pozwolą ominąć wystające fragmenty skały. 

We wspinaniu trad wykorzystuje się różne sprzęty do asekuracji. Poza friendami najbardziej popularne to różne warianty tricamów i kostek do asekuracji. Choć wszystkie służą do zabezpieczenia wspinacza, różnią się między sobą budową, sposobem działania i trwałością. Poszczególne warianty wyróżnia: 

• kości wspinaczkowe – to proste metalowe kliny na stalowej lince, które cechuje wytrzymałość. Pasują do zwężających się szczelin w skale, gdzie zakleszczają się pod wpływem obciążenia. Dostępny jest szereg różnych rozmiarów, a ich zastosowanie jest najskuteczniejsze przy tworzeniu stałych punktów;
  
• friendy – sprawdzają się do błyskawicznej i tymczasowej asekuracji, ponieważ można je natychmiast założyć oraz szybko zdjąć;
  
• tricamy – elementy łączące cechy, które mają kości i friendy. Mogą klinować się jak kość, a także obracać i zakleszczać po obciążeniu niczym friend. Sprawdzają się do tradów w rejonach skałkowych granitowych lub wapiennych, także w płytkich i nieregularnych gniazdach.

Dzięki uniwersalności i możliwości szybkiego użycia podstawą zestawu standardowego wspinacza powinny być właśnie friendy wspinaczkowe. Jak używać tych akcesoriów, żeby w pełni wykorzystać ich możliwości? Poniżej przedstawiamy krótką instrukcję krok po kroku:

• przygotowanie i ocena szczeliny – wybór szczeliny bez zlasowanych krawędzi i oczyszczenie jej z piasku;
  
• dobór odpowiedniego frienda – trzeba wybrać głowicę, którą da się osadzić w szczelinie przy około 60% zakresu rozwarcia. Wystarczy przyłożyć ją do szczeliny i nacisnąć spust;
  ustawienie i osadzenie w szczelinie – frienda należy wsunąć prosto w kierunku obciążenia, zwolnić spust i pozwolić krzywkom równomiernie siadać na skałach;
  
• test ręczny – po osadzeniu trzeba przeciągnąć liny w osi obciążenia krótkimi szarpnięciami;
  
• przedłużenie – w terenie krętym linkę należy przedłużyć, żeby zapobiec wpadaniu frienda w głąb szczeliny i jednocześnie zredukować tarcie liny;
  
• dodatkowe zabezpieczenie – w najtrudniejszych miejscach tworzy się zestawy złożone z firneda i kości.

Polska oferuje zróżnicowane tereny wspinaczkowe, w których można spotkać warunki do wykorzystania friendów i innych akcesoriów. W naszym kraju na najlepsze warunki do uprawiania tego sportu można trafić w następujących lokalizacjach:

• Tatry Wysokie – dominują tu długie, wielowyciągowe drogi w granicie i jest to świetny rejon dla wspinaczy z doświadczeniem. Klasyki to przede wszystkim Mnich, Zamarła Turnia, Kazalnica Mięguszowiecka i Rysy.
  
• Jura Krakowsko-Częstochowska – świetna na start i dla średnio zaawansowanych wspinaczy. Duży wybór lokalizacji o różnym poziomie trudności, wśród których na uwagę zasługują: Podlesice, Rzędkowice, Mirów, Olsztyn, Dolina Kobylańska i Będkowska.
  
• Sudety – oferują mniej znane, ale bardzo ciekawe rejony wspinaczkowe. Granitowe masywy są doskonałe do nauki wspinania się z własną asekuracją. Najlepsze miejsca to: Sokoliki, Rudawy Janowickie, Krucze Skały, Góry Stołowe.

Friendy zaprojektowano po to, by można było szybko się asekurować nawet w niesprzyjających warunkach. Sprawdzają się w szczelinach otwartych na przelot i o równoległych ściankach, w których nie sposób wsunąć kości offsetowych. Można użyć ich do szybkiego tworzenia i demontażu punktu, jednak z uwagi na mniejszą wytrzymałość nie należy zostawiać ich w szczelinach na dłużej.