Kości wspinaczkowe – jak używać tego sprzętu do wspinania się?

Kości wspinaczkowe to metalowe kliny przewleczone przez stalowy drut lub linkę, służące do tworzenia punktów asekuracyjnych we wspinaczce tradowej. W odróżnieniu od stałych ringów czy spitów kość nie wymaga żadnej ingerencji w skałę: po zakończeniu drogi zabiera się ją w całości, pozostawiając teren w nienaruszonym stanie. To właśnie ta nieinwazyjność sprawia, że zakładanie kostek uchodzi za jedną z najbardziej eleganckich metod asekuracji w środowisku wspinaczy.

Zasada działania jest prosta: kość wsuwana jest w zwężające się rysy lub szczeliny skalne. Pod wpływem obciążenia blokuje się mocniej, im większa siła na nią działa. Do cięgła (stalowej linki przechodzącej przez pryzmę) wpina się ekspres lub karabinek, a przez niego prowadzi się linę asekuracyjną.

Pojęcie kości obejmuje kilka różnych konstrukcji. Rocksy to klinowe pryzmy z duralu, mosiądzu lub stali. To najpopularniejszy i najłatwiejszy w użyciu typ. Heksy mają przekrój nieregularnego sześciokąta i mogą być osadzane na trzy sposoby, co czyni je wszechstronniejszym narzędziem. Zamiast stalowego cięgła stosuje się przy nich często elastyczne pętle z taśmy lub repsznura. Osobną kategorią są tricamy – kostki z charakterystycznym dzióbkiem i taśmą umożliwiającą działanie zarówno klinowe, jak i mimośrodowe, co sprawia, że skutecznie pracują też w poziomych szczelinach i krasowych dziurach typowych dla wapienia.

Kości wspinaczkowe to sprzęt przeznaczony przede wszystkim do wspinaczki na drogach niewyposażonych w stałe punkty – czyli do tradów w każdej formie. Ich największą zaletą jest to, że pozwalają skutecznie asekurować się wszędzie tam, gdzie szczelina zwęża się ku środkowi: klinujące się w takim miejscu metalowe elementy tworzą pewny punkt asekuracyjny, który po przejściu można wyjąć. 

Co ważne, kości i friendy pełnią w zestawie wspinacza uzupełniające się role. Tam, gdzie rysy zwężają się, najlepiej pasują właśnie kości. Każdy friend wchodzi do gry w rysach o równoległych ściankach, gdzie kostka nie ma gdzie się zaklinować.

Wapień jurajski jest śliski i bywa kruchy, przez co asekuracja własna jest tu dużo mniej komfortowa niż w granicie. Doświadczeni wspinacze zalecają opierać się tu przede wszystkim na kostkach i dużych heksach, traktując friendy z rezerwą nawet, gdy siedzą pozornie pewnie. W Tatrach Wysokich wystarczy zestaw kości po jednym egzemplarzu w każdym rozmiarze – najmniejsze rozmiary przydają się rzadko, warto za to zdublować środkowe. Warto uzupełnić go o kilka sztuk kości offsetowych.

Sudety – a zwłaszcza Sokoliki w Rudawach Janowickich – to świetny rejon dla wspinaczy szukających granitowych dróg tradowych. Spośród rejonów skałkowych w Polsce właśnie ten rejon oferuje jedną z najlepszych asekuracji. Granit jest bardziej szorstki niż wapień, kostki wchodzą pewniej, a samo osadzenie punktu jest tu łatwiejsze i bardziej przewidywalne niż na Jurze.

Wybierając konkretny typ, warto kierować się charakterem terenu, w którym najczęściej się wspinasz:

• rocksy (standardowe kości klinowe) – podstawa każdego zestawu, działają najlepiej w pionowych, regularnie zwężających się szczelinach;
  
• kości offsetowe – ich asymetrycznie ścięte główki lepiej siadają w szczelinach nierównych, ukośnych lub lekko rozszerzających się;
  
• heksy – większe, heksagonalne kostki na pętle z taśmy lub repsznura, zastępują średnie friendy w szerokich rysach;
  
• tricamy – w ofercie tricamów znajdziesz modele działające zarówno klinowo, jak i mimośrodowo, przydatne tam, gdzie inne kostki nie mają szans.
  
• mikrokostki i mikrofriendy – ich zastosowanie ogranicza się głównie do bardzo wąskich rys. Mikrofriendy sprawdzają się szczególnie w równoległych szczelinach, gdzie mikrokostka nie ma gdzie się zaklinować; mają węższy zakres rozwarcia niż standardowe mechaniki. Wytrzymałość obu typów jest niska, dlatego w klasycznym tradzie stosuje się je ostrożnie i najczęściej podwójnie.
  

Poprawne osadzanie kości to umiejętność, której nie zastąpi żaden sprzęt. Jednak w przypadku friendów osadzanie jest bardziej wymagające: kości pasywne są bardziej intuicyjne i zazwyczaj od razu widać, czy dany rozmiar zadziała. Frienda należy ustawić precyzyjnie w kierunku obciążenia, a sam proces osadzania friendów wymaga większej wprawy niż przy kościach pasywnych. 

Odpowiednio przeprowadzony proces osadzenia kości klinowej umożliwi bezpieczne pokonywanie kolejnych fragmentów trasy. Każda szkoła wspinania przekazuje tę samą sekwencję – jak wygląda ona krok po kroku? 

• Oceń szczelinę – szukaj miejsca, gdzie ściany zbiegają się ku środkowi.
  
• Dobierz rozmiar – kostka powinna wejść w zwężenie z lekkim oporem.
  
• Ustaw kierunek – kość musi być zorientowana zgodnie z przewidywanym kierunkiem obciążenia, czyli w stronę potencjalnego odpadnięcia. Błędna orientacja sprawi, że przy szarpnięciu kostka przekręci się, zamiast zacisnąć.
  
• Zatrzyj kostkę – po wstępnym osadzeniu pociągnij krótkim, zdecydowanym ruchem w osi obciążenia. To tak zwane zacieranie, które dociska metalową pryzmę do nierówności skały.
  
• Wepnij ekspres do cięgła i poprowadź przez niego linę – w krętym terenie warto przedłużyć przelot, żeby praca liny nie wyciągała kostki z miejsca osadzenia.

Umiejętność oceny własnego punktu asekuracyjnego to jedna z najważniejszych zdolności we wspinaniu trad. Sprzęt może być dobrej jakości, a mimo to zawieść, jeśli zostanie źle osadzony lub trafi w nieodpowiednie miejsce w skale.

Podstawowym testem po osadzeniu kości jest próba ręczna: krótkimi szarpnięciami w osi przewidywanego obciążenia sprawdzasz, czy kostka siedzi stabilnie. 

Dobrze stojąca kość ma kilka cech, które można ocenić wzrokiem i dotykiem:

• duży obszar kontaktu – metalowa pryzma powinna przylegać do ścian szczeliny jak największą powierzchnią, zwłaszcza po stronie cięgła. Im więcej skały dotyka kostka, tym trudniej jej wypaść;
  
• stabilność po szarpnięciu – kość nie powinna się ruszać po teście ręcznym;
  
• brak ruchu obrotowego – kostka przekręcająca się przy próbie to znak złego dopasowania do szczeliny;
  
• solidna skała dookoła punktu – sprawdź, czy fragment skalny wokół kostki nie jest ruchomy – kość w ruchomym bloku to złudne zabezpieczenie. 

Gdy kostka jest mała lub szczelina nie daje stuprocentowych warunków, bezpiecznym wyjściem jest zdublowanie punktu asekuracyjnego, czyli założenie dwóch kości obok siebie. Podczas wspinaczki na trudnych odcinkach doświadczeni wspinacze regularnie dublują słabsze punkty.

Warto też pamiętać o przedłużaniu przelotów ekspresami lub taśmami w miejscach, gdzie lina zmienia kierunek. Praca liny w karabinku może stopniowo wyciągać nawet dobrze osadzoną kostkę z jej miejsca. To mniejsza szansa na utratę punktu, której unikniesz kosztem jednej dodatkowej taśmy 60 cm. Taśmy przydają się też do przekładania przez ucha skalne lub przez wystające zęby, gdy brakuje dobrego miejsca na kostkę. Na drogach wielowyciągowych stosuje się też dwutorowe prowadzenie liny – każda żyła wpinana osobno redukuje ryzyko wyrwania punktów przy locie.

Friendy wymagają regularnego smarowania. Nie należy jednak smarować krzywek od strony kontaktu ze skałą, bo tłuszcz na powierzchni roboczej obniża tarcie i może sprawić, że wypadnie ze szczeliny przy obciążeniu.

Sprzęt przechowuj w suchym, ciemnym i w miarę ciepłym miejscu. Takie warunki eliminują ryzyko korozji i degradacji taśm oraz pętli. Taśmy i cięgna z tworzyw sztucznych tracą właściwości pod wpływem długotrwałego działania promieni UV.

Decathlon oferuje szeroki wybór sprzętu wspinaczkowego na trady – zarówno dla osób stawiających pierwsze kroki we wspinaniu trad, jak i dla doświadczonych wspinaczy. W ofercie naszego sklepu, zarówno stacjonarnie, jak i online, znajdziesz kości pasywne, friendy, tricamy, heksy oraz niezbędne akcesoria, takie jak klucze do kości.

Kości wspinaczkowe to fundament zestawu każdego wspinacza próbującego swoich sił we wspinaniu trad. Są one proste w budowie i nieinwazyjne dla skały, a poprawnie dobrane i osadzone zapewniają pewną asekurację zarówno na jurajskim wapieniu, w tatrzańskim granicie, jak i w granitowym terenie. Ponadto, regularnie pielęgnowane potrafią służyć przez wiele sezonów.