Koślawość kolan u dzieci i dorosłych – przyczyny, leczenie, ćwiczenia

Kolana koślawe (genu valgum) to wada postawy, w której zaburzona jest oś kończyn dolnych. Przy złączonych kolanach i wyprostowanych nogach występuje przerwa między stopami, a kość uda i kości podudzia tworzą kąt otwarty na zewnątrz. Nogi przypominają kształtem literę „X”, a kolana „uciekają” do środka.

Koślawość kolan to naturalny etap rozwoju dziecka. Pojawia się częściej u dziewczynek ze względu na inną budowę kości miednicy. Deformacja powinna się skorygować w wieku szkolnym, jednak u niektórych nastolatków i osób dorosłych nieprawidłowe ustawienie kończyn może się utrwalić lub nawet pogłębić.

Cechy charakterystyczne koślawości kolan:

• obecność przerwy między stopami – w pozycji stojącej przy wyprostowanych kolanach i złączonych nogach odstęp między kostkami przyśrodkowymi wynosi powyżej 4-5 cm;
  
• przy nasilonej wadzie uda ocierają się o siebie podczas poruszania się;
  
• często może współwystępować płaskostopie, zaburzenia chodu i tendencja do stania w rozkroku;
  
• u małych dzieci jest fizjologiczna, natomiast u nastolatków i osób dorosłych traktowana jest jako wada postawy;
  
• u wielu osób nie daje żadnych dodatkowych objawów, ale może przyśpieszać występowanie zmian zwyrodnieniowych, powodować przykurcze mięśniowe i ból.

Koślawe kolana u dzieci to naturalny etap rozwoju układu kostnego. Jednak w niektórych przypadkach mogą zostać wywołane chorobą lub nieprawidłowymi nawykami w życiu codziennym.

Do przyczyn koślawienia kolan zalicza się m.in.:

• krzywicę,
  
• szybki wzrost nóg dziecka,
  
• wady stóp (stopa płasko-koślawa),
  
• nadwagę i otyłość,
  
• uwarunkowania genetyczne,
  
• urazy w obrębie stawu kolanowego,
  
• choroby zapalne stawów,
  
• porażenie mięśni,
  
• dysplazję kości,
  
• choroby metaboliczne.
  

Koślawość kolan wpływa na cały układ ruchu, w tym na nieprawidłowe napięcie mięśni i więzadeł.

Przykurczone tkanki to m.in.:

• mięsień dwugłowy uda,
  
• pasmo biodrowo-piszczelowe,
  
• więzadło poboczne strzałkowe.

Nieprawidłowe ustawienie kolan wpływa na osłabienie niektórych struktur kończyn. Nadmierne rozciągnięcie dotyczy:

• więzadła pobocznego piszczelowego,
  
• mięśnia półbłoniastego,
  
• mięśnia półścięgnistego,
  
• mięśnia krawieckiego,
  
• mięśnia czworogłowego uda (głowa przyśrodkowa).

Jeżeli koślawość kolan występuje u nastolatków, uznawana już jest za wadę postawy, która wymaga leczenia. W niektórych przypadkach może ona się nawet pogłębiać w związku z nagłym wzrostem dziecka.

Badania wskazują również na powiązanie między otyłością w okresie dorastania a koślawością u nastolatków. Zgodnie z przeprowadzonymi analizami w grupie wiekowej 13-18 lat kolana koślawe występują znacznie częściej u osób z nadmierną masą ciała (32,7%) w porównaniu z nastolatkami z BMI w normie (4,4%). Przyczyną może być zwiększony i nierównomierny nacisk na chrząstkę wzrostową w obrębie kolana, który prowadzi do asymetrycznego wzrostu oraz współwystępujące płaskostopie.

U osób dorosłych koślawość zawsze stanowi wadę kolan. W większości przypadków jest to konsekwencja braku lub niewłaściwego leczenia zaburzenia z okresu dzieciństwa, ale w niektórych sytuacjach (np. urazy, infekcja, nadwaga, RZS) może też rozwinąć się u osób dorosłych.

Warto podkreślić, że koślawość u dorosłych to nie tylko problem natury estetycznej, ale realne zagrożenie dla organizmu, nawet jeżeli nie daje żadnych objawów. Z biegiem lat może skutkować przedwczesnym zużyciem się chrząstki stawowej, przewlekłym bólem czy zwiększonym ryzykiem urazów.

Wiele osób zastanawia się, czy koślawe kolana u dorosłych można wyprostować. Odpowiedź brzmi: tak, ale jest to trudniejsze niż u dzieci. Ćwiczenia korekcyjne mogą pomóc, ale przy większej wadzie konieczna jest operacja. Każdy pacjent powinien mieć indywidualnie dobrane leczenie do swoich potrzeb.

Koślawość kolan u dzieci do 7 lat zwykle nie wymaga interwencji medycznej. O ile wada nie jest mocno nasilona lub nie występują dodatkowe dolegliwości, zalecana jest obserwacja, nauka odpowiedniego wykonywania ćwiczeń podczas aktywności fizycznej oraz dieta dostarczająca witaminę D i wapń.

Leczenie koślawych kolan u dzieci starszych i nastolatków najczęściej jest zachowawcze:

• kluczową rolę odgrywają fizjoterapia i odpowiednio dobrane ćwiczenia korekcyjne;
  
• wykorzystywane są supinujące wkładki do butów (obcas Thomasa), które podnoszą wewnętrzną krawędź stopy;
  
• niektóre przypadki wymagają stosowania sprzętu ortopedycznego stabilizującego kolano;
  
• wskazane jest także unikanie czynności, które mogą pogłębić wadę (np. łyżwiarstwo, siad w pozycji „W” i płotkarski, długotrwałe przebywanie w rozkroku);
  
• jeżeli konieczne – zalecana jest redukcja masy ciała;
  
• ważne jest również leczenie choroby podstawowej (jeżeli jest możliwa w zdiagnozowaniu).
  

Ćwiczenia korekcyjne są podstawową metodą leczenia kolan koślawych. Ich celem jest rozciąganie napiętych mięśni i wzmacnianie osłabionych. Ogromne znaczenie ma dobór i właściwa technika wykonywania ćwiczeń oraz nauka prawidłowego chodu i obciążania kończyn podczas stania.

Poniżej znajdziesz przykładowe ćwiczenia rozciągające oraz wzmacniające na koślawość kolan, ale pamiętaj, że odpowiedni program treningowy powinien być przygotowany przez fizjoterapeutę.

Wstawanie z siadu skrzyżnego

1. Usiądź w siadzie skrzyżnym (po turecku) na macie do ćwiczeń.
   
2. Postaraj się wstać bez pomocy rąk.
   
3. Wykonaj 10 powtórzeń.
   

1. Usiądź na ziemi z nogami ugiętymi w stawach kolanowych i biodrowych, podeprzyj się z tyłu rękami.
   
2. Klaskaj podeszwami stóp.
   
3. Wykonaj 10 powtórzeń.
   

1. Połóż się na boku, stawy kolanowe i biodrowe wyprostowane. Możesz podeprzeć się na przedramieniu (wersja trudniejsza) lub pozostać w leżeniu bokiem.
   
2. Wznieś wyprostowaną nogę do góry. Wykonuj ruch spokojnie, świadomie podnoś i opuszczaj nogę.
   
3. Wykonaj 10 powtórzeń na każdą stronę.
   

1. Połóż się na plecach. Prawą nogę zegnij w stawie kolanowym i biodrowym, stopa płasko na ziemi.
   
2. Lewą stopę załóż na prawe udo. Złap za udo lub podudzie (w zależności od poziomu rozciągnięcia) prawej nogi.
   
3. Przytrzymaj przez 20 sekund. Wykonaj 3 serie na każdą stronę.
   

1. Usiądź na ziemi. Nogi zegnij w stawie kolanowym i biodrowym. Stopy złączone podeszwami.
   
2. Pochyl tułów do przodu, przyciskając kolana do ziemi.
   
3. Przytrzymaj 20 sekund. Wykonaj 3 serie.
   

Jednym ze sposobów leczenia koślawych kolan jest osteotomia, czyli zabieg chirurgiczny. Polega on na przecięciu kości kończyny dolnej, korekcji jej osi i ponownym zespoleniu.

Osteotomię stosuje się:

• w leczeniu koślawości u osób dorosłych,
  
• w przypadku bardzo zaawansowanej wady,
  
• gdy występują dodatkowe dolegliwości, takie jak ból lub zaburzenia poruszania się.
  

Patel M, Nelson R. Genu Valgum. [Updated 2023 May 29]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan

Witold Marciniak, Andrzej Szulc. Wiktora Degi Ortopedia I Rehabilitacja. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003

Maciałczyk-Paprocka K, Stawińska-Witoszyńska B, Kotwicki T, Sowińska A, Krzyżaniak A, Walkowiak J, Krzywińska-Wiewiorowska M. Prevalence of incorrect body posture in children and adolescents with overweight and obesity. Eur J Pediatr. 2017 May;176(5):563-572. doi: 10.1007/s00431-017-2873-4. Epub 2017 Feb 22. PMID: 28229267; PMCID: PMC5415578.