Masz ból, który nie mija? To mogą być punkty spustowe

Wyobraź sobie mięsień, który teoretycznie jest zdrowy. Nie ma stanu zapalnego, nie ma urazu, a mimo to boli i to czasem nie tam, gdzie trzeba. Masz wrażenie, że coś „ciągnie”, „kłuje” albo promieniuje w zupełnie innym miejscu? To może być punkt spustowy, czyli niewielkie zgrubienie albo węzeł w mięśniu, który z jakiegoś powodu postanowił zasygnalizować, że coś jest nie tak.

Historia punktów spustowych nie zaczęła się wczoraj. Ich istnienie zaczęto badać już w pierwszej połowie XX wieku. Jedną z osób, która jako pierwsza opisała mechanizm powstawania punktów spustowych, była dr Janet Travell – lekarz osobisty samego prezydenta Johna F. Kennedy’ego. To właśnie ona, razem z Davidem Simons’em, stworzyła klasyfikację punktów spustowych i wydała potężne, kilkusetstronicowe opracowanie, które do dziś jest biblią dla fizjoterapeutów.

Co ciekawe, wcześniej wiele osób opisywało podobne bóle jako dziwne napięcia, albo przypisywało je nerwom. Dziś wiadomo, że w wielu przypadkach to nie nerwy są problemem, tylko właśnie tkanka mięśniowa, która z jakiegoś powodu zaczęła reagować bólem.

Punkt spustowy to obszar w mięśniu, który jest nadreaktywny. Zwykle wyczuwalny jako mały guzek, grudka lub pasmo napięcia. Powstaje w wyniku przeciążenia, stresu, złej postawy, mikrourazów albo braku ruchu. To jakby mięsień w pewnym miejscu się „zaciął” i nie potrafił wrócić do swojego normalnego, rozluźnionego stanu.

Mówimy wtedy o tak zwanym trigger point – od angielskiego słowa „trigger”, czyli spust. Bo ten jeden, mały punkt potrafi uruchomić ból w zupełnie innym miejscu. Naciskasz plecy, a boli Cię głowa. Masujesz pośladek, w tym czasie czujesz promieniowanie do łydki. To właśnie jeden z najciekawszych (i najbardziej zdradliwych) elementów działania tych punktów.

To nie dzieje się z dnia na dzień. Czasem wystarczy jedna niewygodna noc, innym razem muszą upłynąć tygodnie siedzenia przy biurku w złej pozycji. Włókna mięśniowe nie dostają wystarczającej ilośći tlenu, tworzy się lokalny skurcz, pogarsza się ukrwienie. Nagle powstaje zgrubienie, które boli, kiedy je dotkniesz albo rozciągasz.

Niektóre punkty są aktywne i bolą same z siebie, inne są uśpione. Poczujesz je dopiero, gdy ktoś uciska mięsień. Właśnie dlatego wiele osób chodzi z punktami spustowymi latami, zupełnie nie zdając sobie sprawy, że ich codzienny ból nie ma nic wspólnego z kręgosłupem czy stawami.

Mięśniowo–powięziowe punkty spustowe mogą pojawić się niemal w każdej części ciała, ale najczęściej znajdują się tam, gdzie mięśnie są najbardziej obciążone. Zdziwisz się, jak często problemem są tak zwane punkty spustowe karku. W tym obszarze gromadzi się napięcie z pracy przy komputerze, stresu i nieprawidłowej postawy. Naciskasz delikatnie mięsień przy szyi, a ból dosięga aż do głowy lub między łopatki? To klasyczny przykład.

Inne miejsca występowania punktów spustowych to:

• barki i górna część pleców;
  
• pośladki i okolice bioder;
  
• łydki i tył uda;
  
• klatka piersiowa i okolice żeber (często przy napięciu oddechowym);
  
• dłonie i przedramiona – szczególnie u osób pracujących przy komputerze.
  

Punkty uciskowe wyczuwalne są jako małe zgrubienia w mięśniu. Kiedy je uciskasz, pojawia się charakterystyczny ból. Bardzo często jest on długotrwały i promieniujący. Co więcej, niektóre punkty mogą nawet wywołać reakcję skurczową, czyli lekkie drgnięcie mięśnia.

Dobrym sposobem wyszukiwania punktów spustowych jest przeczesywanie dłonią konkretnej grupy mięśniowej. Wystarczy szukać miejsc bardziej napiętych, bolesnych lub twardszych niż reszta. Z czasem nauczysz się je coraz szybciej rozpoznawać.

Możesz też posiłkować się mapami anatomicznymi lub atlasami punktów spustowych, które dokładnie pokazują lokalizację punktów spustowych w poszczególnych grupach mięśni. 

Punkty spustowe to niewielkie obszary w obrębie mięśnia lub powięzi, które mogą stać się źródłem naprawdę uciążliwego bólu. Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów jest tak zwany ból rzutowany. Oznacza to, że ból nie występuje w miejscu przyczyny, tylko gdzieś dalej.  Bolesne punkty spustowe w pośladkach mogą wywoływać promieniowanie do uda lub łydki, co często mylone jest z rwą kulszową. Z kolei napięcia w okolicy barków potrafią być wyczuwane w klatce piersiowej, ramieniu albo nawet powodować uczucie duszności.

Brzmi zaskakująco? A jednak! Mięśniowo–powięziowe punkty spustowe mogą wpływać także na inne układy. Przykład? Punkty w mięśniach szyi ( mostkowo-obojczykowo-sutkowym) bywają odpowiedzialne za zawroty głowy, a nawet lekkie zaburzenia równowagi.

To nie znaczy, że trzeba od razu panikować, lecz ignorowanie takich sygnałów to zły pomysł. Czasem wystarczy kilka wizyt u fizjoterapeuty, delikatne rozluźnienie, ćwiczenia w domu i objawy mijają.

Masz zlokalizowany punkt, który boli przy ucisku i promieniuje? To punkt spustowy, ale pytanie brzmi: co dalej? Dobra wiadomość jest taka, że można z nim coś zrobić i to często bez wychodzenia z domu. Terapia punktów spustowych nie musi od razu oznaczać zabiegów w klinice, chociaż czasem warto i z nich skorzystać.

W tej części znajdziesz konkretne sposoby, które pomogą rozluźnić napięcie, przywrócić zakres ruchu i pozbyć się bólu. 

To jedna z najprostszych i najskuteczniejszych metod na punkty spustowe w domu. Wystarczy Ci piłka do masażu, ewentualnie twardsza piłka tenisowa lub lacrosse. W przypadku większych grup mięśniowych świetnie sprawdzi się też klasyczny roller.

Dokuczają Ci punkty spustowe? Jak masować? Połóż piłkę między ścianą (lub podłogą) a napiętym miejscem. Delikatnie dociśnij bolesne miejsce, po czym zatrzymaj się na kilka sekund, aż ból zacznie puszczać. Oczywiście nie roluj na siłę. Masaż punktów spustowych ma być delikatny, ale należy go wykonywać regularnie. To tak zwana autoterapia punktów spustowych zalecana codziennie, najlepiej po aktywności fizycznej albo wieczorem.

Punkty spustowe często tworzą się, gdy za długo siedzisz, za mało się ruszasz albo stale przeciążasz te same grupy mięśni. Dlatego ważnym elementem walki z nimi jest mądra i zrównoważona aktywność fizyczna. 

Punkty spustowe – jak uciskać w domu? Ubierz wygodny strój, na przykład dresy i zacznij od lekkiego rozciągania. Nie forsuj się. Rób to powoli, z oddechem. Świetnym pomysłem są też ćwiczenia mobility, joga, a nawet spacery.

Rozluźnianie punktów spustowych jest o wiele łatwiejsze, gdy zaopatrzysz się w kilka akcesoriów. Przyda Ci się mata do ćwiczeń, taśmy oporowe oraz wałki i rollery do masażu. 

Pamiętaj, że punkty spustowe mogą powodować dolegliwości w różnych częściach ciała, nawet takich, które pozornie nie są ze sobą połączone. Dlatego jeśli ból wraca, szukaj nie tylko objawu, ale i przyczyny.

Długotrwałe napięcie i stres to główne przyczyny powstawania nowych punktów spustowych. Kiedy się stresujesz, Twoje ciało reaguje napięciem. Wysoko uniesione ramiona, mocno zaciśnięta szczęka czy płytki oddech. Jeśli taki stan utrzymuje się tygodniami, mięśnie zaczynają się zapiekać. Wtedy tworzą się punkty spustowe, zwłaszcza w karku, barkach i plecach.

Brak ruchu również może przyczyniać się do powstawania punktów spustowych. Przebywanie przez kilka godzin w jednej i tej samej pozycji jest bowiem zgubne. Mięśnie nie mogą się naturalnie rozluźniać, a w ich wnętrzu zaczynają tworzyć się mikroskurcze i zgrubienia. Jak sobie z tym radzić? Po pracy, czy w wolny weekend umów się ze znajomymi na rower, nordic-walking czy pływanie. Do tygodniowego planu dodaj ćwiczenia rozciągające, bo one naprawdę robią różnicę.

I pamiętaj, że mięśnie to tkanki aktywne. Potrzebują wody, elektrolitów i odpowiedniego odżywienia. Jeśli pijesz za mało, jesz w biegu i nie dostarczasz składników regeneracyjnych, to prędzej czy później organizm zaczyna protestować. Dlatego miej przy sobie zawsze bidon z wodą, a podczas treningu czy dłuższego wysiłku sięgaj po napoje izotoniczne, które uzupełniają elektrolity.

To nie tylko kwestia bólu w jednym punkcie, ale często długotrwałe napięcie, stres, brak ruchu czy odwodnienie. Dobra wiadomość? Można temu przeciwdziałać  i to naprawdę skutecznie. Leczenie punktów spustowych obejmuje różne metody terapii punktów spustowych. Wybierz formę dopasowaną do indywidualnych potrzeb!