Systema – sztuka walki z Rosji. Na czym polega i jak wygląda nauka?

Systema to rosyjska sztuka walki, której współczesna forma zaczęła rozwijać się pod koniec XX wieku. Jej twórcy odwołują się jednak do znacznie starszych tradycji – szkolenia wojowników Rusi, kozackich metod walki oraz doświadczeń wojskowych i służb specjalnych. Trudno wskazać jeden moment narodzin tej dyscypliny, bo nie powstała ona jak judo czy karate, czyli jako zamknięty system z konkretnym założycielem i zestawem technik.

Systema jest więc zbiorem zasad ruchu i reagowania na zagrożenie, a nie katalogiem obowiązkowych chwytów. Poszczególni instruktorzy uczą podobnej filozofii, ale treningi mogą wyglądać zupełnie inaczej. To jedna z cech odróżniających tę sztukę walki od większości znanych stylów.

Obecnie rosyjska sztuka walki Systema rozwijana jest w wielu krajach, również jako aktywność cywilna i sposób nauki samoobrony.

Dla części osób na pierwszych treningach Systemy zaskoczeniem może być fakt, że bardzo często nie uczy się od razu konkretnych ciosów. Początkowo instruktor pokazuje, jak poruszać się naturalnie, jak oddychać pod obciążeniem i jak nie usztywniać ciała w stresowej, niebezpiecznej sytuacji.

Systema zakłada, że stres powoduje gwałtowne napinanie mięśni. To z kolei spowalnia reakcję, ogranicza swobodę ruchu i utrudnia ocenę sytuacji. Dlatego też ćwiczenia często polegają na wykonywaniu prostych zadań pod presją czasu lub podczas kontaktu z partnerem. Celem nie jest zapamiętanie jednej odpowiedzi na konkretny atak, lecz wypracowanie umiejętności spokojnego reagowania, niezależnie od okoliczności.

Duży nacisk kładzie się na ekonomię ruchu. Zamiast wykonywać szerokie, efektowne techniki, ćwiczy się krótkie ruchy pozwalające odzyskać równowagę, zmienić kierunek albo wyjść z niekorzystnej pozycji.

W Systemie oddech stanowi jeden z filarów skuteczności. Instruktorzy uczą adeptów, że człowiek, który przestaje kontrolować oddech albo odruchowo go spłyca, zaczyna panikować, szybciej się męczy i gorzej kontroluje sytuację.

Już na pierwszych zajęciach pojawiają się ćwiczenia oddechowe obejmujące wykonywanie prostych ruchów wraz z jednoczesną kontrolą wdechów i wydechów. Później przechodzi się do bardziej intensywnego kontaktu, sparingów z przeciwnikiem, wprowadza się elementy zaskoczenia. Zawsze wtedy instruktor zwraca uwagę na to, czy oddech uczącej się osoby pozostał miarowy i równy.

Oddychanie pomaga zachować koncentrację w stresie, obniża nieco poziom kortyzolu, klaruje myślenie i pozwala utrzymać nerwy na wodzy w kryzysowych sytuacjach.

Zajęcia często rozpoczynają się od prostych ćwiczeń mobilizujących stawy, pracy z ciężarem własnego ciała oraz ćwiczeń oddechowych. Dopiero później pojawia się praca z partnerem, która nie polega wyłącznie na wymianie ciosów.

Ćwiczy się między innymi utrzymywanie równowagi podczas popychania, uwalnianie się z chwytów, poruszanie w ograniczonej przestrzeni czy zachowanie płynności ruchu, mimo nacisku drugiej osoby. Na wyższych poziomach dochodzą scenariusze sytuacyjne. Nie przypominają one sportowego sparingu z punktacją, lecz próbę rozwiązania konkretnego problemu ruchowego.

Instruktor imituje atak z użyciem części ciała, narzędzi, powoduje stresogenne sytuacje w kontrolowanym środowisku. Dzięki temu możesz uczyć się reakcji, a Twój organizm zapamięta sekwencje poprzez pamięć mięśniową. To właśnie dlatego Systema – trening wygląda zupełnie inaczej, niż zajęcia z kickboxingu czy boksu.

Systema wywodzi się z Rosji, ale jest obecnie trenowana w różnych innych krajach. Szkoły działają między innymi w Europie, Azji czy Ameryce Północnej. Różnią się jednak sposobem prowadzenia zajęć, ponieważ nie istnieje jedna światowa federacja narzucająca identyczny program szkolenia.

Systema w Polsce także ma swoich instruktorów i kluby. Warszawa, Zielonka, Poznań i okolice Śląska to przykładowe lokalizacje szkół praktykujących naukę tej sztuki walki. Część szkół prowadzi zajęcia dla amatorów, inne nastawione są na osoby mające już kontakt ze sportami kontaktowymi albo pracowników służb mundurowych.

Pierwsze zajęcia nie wymagają wcześniejszego doświadczenia. Wystarczy wygodny strój sportowy, który nie ogranicza ruchów, przyda się obuwie zgodne z zasadami obowiązującymi w danym klubie (zwróć uwagę na podeszwę). Znaczenie ważniejsze od siły fizycznej okazują się otwartość na nietypowy sposób ćwiczeń i cierpliwość.

Jeśli chodzi o systema – sztuka walki – nauka często zaskakuje tym, że przez pierwsze tygodnie adepci nie uczą się widowiskowych technik. Instruktorzy wychodzą z założenia, że dopóki ciało porusza się zbyt sztywno i odruchowo napina pod wpływem presji, nauka bardziej złożonych elementów nie przyniesie oczekiwanych efektów.

Systema to sztuka walki będąca jednocześnie formą samoobrony. Wymaga skrupulatnej nauki, opanowania podstawowych ruchów i sekwencji, regularnego treningu pod okiem doświadczonego instruktora.

Może ćwiczyć ją każdy, nawet bez przygotowania, choć jeśli miało się do czynienia z innymi sportami walki, start może być łatwiejszy. W Systemie chodzi o kontrolę oddechu, panowanie nad reakcjami i o to, by umieć przewidywać potencjalne zagrożenia.