Jak działa kofeina? Wpływ na organizm, właściwości i zastosowanie jako suplement

Wyjaśnienie działania i pochodzenia stymulantu zacznijmy od definicji. Co to jest kofeina? Ten związek to naturalny alkaloid purynowy pochodzenia naturalnego występujący w ponad sześćdziesięciu gatunkach roślin na całym świecie. Najbardziej znanymi roślinami i mającymi największe stężenie kofeiny są:

• ziarna kawowca (Coffea arabica, Coffea canephora);
  
• liście herbaty (Camellia sinensis);
  
• ziarna kakaowca (Theobroma cacao);
  
• guarana (Paullinia cupana);
  
• yerba mate, czyli ostrokrzew paragwajski (Ilex paraguariensis);
  
• orzeszki koli (Cola acuminata).

Kofeina znajduje się w napojach i substancjach spożywczych przygotowywanych na bazie wymienionych wyżej roślin. W branży spożywczej można spotkać kofeinę bezwodną, która stanowi dodatek do napojów gazowanych lub suplementów diety dla sportowców. Jak wygląda proces produkcji takiej kofeiny?

1. Zbiór surowca roślinnego.
2. Suszenie i rozdrabnianie roślin.
3. Ekstrakcja kofeiny, czyli wydobycie jej za pomocą gorącej wody lub rozpuszczalników organicznych.
4. Oczyszczanie i krystalizacja, po których uzyskuje się czystą, białą substancję w postaci proszku.

Dzięki procesowi pozyskiwania kofeina sucha jest łatwo rozpuszczalna, szybko się przyswaja i ma bardzo długą datę przydatności do spożycia. 

W naturze kofeina chroni rośliny przed owadami i pomaga im przetrwać, działając jak naturalny pestycyd. Jako produkt spożywczy jest pozyskiwana głównie ze względu na jej oddziaływanie na centralny układ nerwowy. Kofeina wpływa na poprawę koncentracji i czujności, a także poprawę nastroju poprzez produkcję dopaminy. Poza tym dawka kofeiny powoduje:

• blokowanie receptorów adenozyny – ten związek chemiczny odpowiada za uczucie senności, dlatego jej blokada zmniejsza uczucie zmęczenia;
  
• zwiększenie poziomu adrenaliny – przyspiesza akcję serca, rozszerza naczynia krwionośne i mobilizuje organizm do wysiłku, redukując odczucie zmęczenia. 
  
• poprawę wydolności fizycznej;
  
• szybsze spalanie tłuszczu i rozkład tłuszczów na energię. 
  
• wzmacnia efekt przeciwbólowy stosowanych preparatów i tabletek. 

Wobec tego, jak ten związek wpływa na nasz organizm, nasuwa się pytanie, czy kofeina to narkotyk? Z punktu widzenia farmakologii jest substancją psychoaktywną, czyli wpływa na funkcjonowanie mózgu i układu nerwowego. Pod względem działania kofeina ma zatem pewne cechy wspólne z narkotykami. Jest jednak legalna i powszechnie stosowana, nie powoduje poważnych zaburzeń percepcji, ani trwałego uszkodzenia zdrowia. Można powiedzieć, że kofeina jest narkotykiem w sensie biologicznym, ale nie w sensie prawnym ani potocznym.

Ze względu na swoje właściwości i nikłe skutki uboczne, spożywanie kofeiny jest bardzo powszechne i częste. Wśród najchętniej wybieranych źródeł tej substancji znajdują się napoje, takie jak: 

• kawa, która zawiera średnio 70-120 mg kofeiny w jednej filiżance o objętości 200 ml;
  
• herbata zawierająca od 20 do 60 mg w filiżance o podobnej pojemności;
  
• yerba mate, w której filiżanka, zależnie od sposobu parzenia, zawiera 60-100 mg kofeiny;
  
• napoje energetyczne (przedtreningówki i spalacze tłuszczu) mogą zawierać do 150 do nawet 400 mg w porcji.
  

• suplementy z kofeiną w postaci tabletek mogą zawierać do 200 mg w jednej porcji;
  
• czekolada gorzka zawierająca od 60 do 90 mg w 100 g produktu;
  
• batony z dodatkiem guarany, w zależności od wariantu, mają 40-60 mg na porcję. 

Dzienna dawka dla zdrowej dorosłej osoby, według Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oraz Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), wynosi 400 mg kofeiny. Tyle zawiera od 3 do 5 filiżanek kawy, w zależności od jej rodzaju i intensywności. Warto pamiętać, że źródeł kofeiny jest więcej, dlatego trzeba zsumować spożycie pochodzące z wywarów (kawa, herbata), a także suplementów diety i słodyczy. Warto dodać, że jednorazowa dawka kofeiny nie powinna przekraczać 200 mg. 

Zalecana dawka dzienna powinna być modyfikowana i zmieniana w zależności od indywidualnych predyspozycji. Przyjmuje się, że na każdy kilogram masy ciała można przyswoić od 3 do 6 mg tej substancji. Ile mg kofeiny dziennie powinny spożywać osoby wrażliwe? Kobiety w ciąży i karmiące maksymalnie mogą spożywać do 200 mg dziennie, a młodzież i dzieci około 100 mg dziennie. 

Kofeina wpływa na organizm przez określony czas, a następnie jest wypłukiwana i wydalana. Po jakim czasie działa kofeina? Zaczyna działać zazwyczaj już po pół godziny od spożycia, kiedy zaczyna wchłaniać się do organizmu. Ile działa kofeina? Pobudzenie i lepsza koncentracja utrzymują się do 6 godzin. U osób starszych lub z chorobami wątroby może trwać nawet dłużej niż 8 godzin.

Szybkość reakcji organizmu na kofeinę i długość jej działania zależą od kilku czynników: 

• dawka kofeiny – im większa, tym dłużej utrzymuje się w organizmie;
  
• indywidualna wrażliwość i tempo metabolizmu;
  
• dieta i nawodnienie – kofeina jest wydalana głównie przez nerki, dlatego dobrze nawodniony organizm szybciej ją wydali;
  
• stosowanie leków – niektóre substancje zawarte w lekach hormonalnych spowalniają rozkład kofeiny.

Wyjaśnimy jeszcze wątpliwości dotyczące dwóch mitów, które krążą wokół tej substancji Często można spotkać się z pytaniem, czy kofeina podnosi ciśnienie. Tak, kofeina może chwilowo podnosić ciśnienie krwi, szczególnie u osób, które rzadko ją spożywają, ale efekt ten jest zazwyczaj krótkotrwały. Drugie pytanie, to czy kofeina wypłukuje magnez? Kofeina ma działanie moczopędne, co może prowadzić do utraty niewielkich ilości magnezu, wapnia i potasu z moczem, ale efekt ten jest niewielki. 

Kofeina oddziałuje na ważne organy, dlatego nie jest zalecana lub powinna być ograniczana przez następujące grupy osób:

• z nadciśnieniem tętniczym i chorobami serca;
  
• z nerwicą, lękiem i bezsennością, ponieważ może nasilać objawy;
  
• osoby z chorobami żołądka;
  
• kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny ograniczyć spożycie do minimum;
  
• dzieci i młodzież. 

Kofeina jest związkiem chemicznym stymulującym organizm i poprawiającym samopoczucie poprzez wydzielanie dopaminy. Dla osób aktywnych fizycznie i sportowców stanowi środek pobudzający, a także poprawiający metabolizm. Należy jednak pamiętać o szkodliwym działaniu przy dużej ilości i nadmiernym stężeniu, dlatego dzienna dawka kofeiny nie powinna być przekraczana.